GiamKhao.comGiám Khảo
Tổ chức từng loại cuộc thi

Tổ chức cuộc thi nấu ăn cho người lớn: an toàn bếp, chấm nếm mù và phiếu điểm vị

Cách tổ chức cuộc thi nấu ăn cho người lớn ở cơ quan, hội nhóm, địa phương: đề thi, nguyên liệu, an toàn thực phẩm và bếp, chấm nếm mù, phiếu chấm vị.

Vietnamese home cooks at outdoor cooking stations during a community food contest in Khanh Hoa, judges tasting from small plates at a side table, seen from behind

Cuộc thi nấu ăn là cuộc thi duy nhất mà giám khảo phải đưa bài dự thi vào miệng, nên an toàn thực phẩm không phải chuyện phụ mà là điều kiện tiên quyết, và việc chấm phải chống được những thiên kiến rất riêng của vị giác: món nếm đầu ngon hơn món nếm cuối, món quen thuộc được cảm tình hơn món lạ. Ban tổ chức cần chuẩn bị đề thi, khu bếp, nguyên liệu và quy trình nếm sao cho mọi đội có cơ hội như nhau.

Bài dành cho công đoàn cơ quan, hội phụ nữ, hội nhóm ẩm thực, khu dân cư, doanh nghiệp muốn tổ chức hội thi nấu ăn cho người lớn nhân dịp lễ, ngày gia đình hay lễ hội địa phương. Ví dụ đều là ví dụ giả định. Bài không bàn công thức món ăn mà bàn cách vận hành cuộc thi và cách chấm.

Đề thi: món tự chọn, món bắt buộc hay giỏ nguyên liệu bí mật

Có ba dạng đề phổ biến, mỗi dạng chấm một năng lực khác. Món tự chọn cho các đội thể hiện món sở trường, dễ tổ chức nhưng khó so sánh: món kho của đội này đặt cạnh món gỏi của đội kia. Món bắt buộc, như mọi đội cùng làm một món canh chua, dễ so sánh nhất nhưng ít chỗ sáng tạo. Giỏ nguyên liệu bí mật, mỗi đội nhận cùng một giỏ lúc khai mạc, kiểm tra khả năng ứng biến, hợp với người nấu có kinh nghiệm hơn người nấu gia đình.

Hội thi ở cơ quan hay khu dân cư thường hợp với món tự chọn theo một chủ đề hẹp, như món ăn ngày Tết của vùng quê mình, món chay từ rau củ địa phương, món ăn sáng. Chủ đề hẹp giúp so sánh dễ hơn và tạo câu chuyện cho mỗi món. Nếu muốn thêm phần thử thách, có thể kết hợp: một món tự chọn chuẩn bị trước một phần, cộng một món từ giỏ nguyên liệu làm tại chỗ.

Thời gian thi phải tính kỹ theo dạng món. Món hầm, món kho cần thời gian dài; nếu thời gian thi ngắn, phải cho phép sơ chế hoặc nấu trước một phần, và quy định rõ phần nào được làm trước, phần nào bắt buộc làm tại chỗ có giám khảo chứng kiến. Không có quy định này, đội mang món nấu sẵn ở nhà đến hâm nóng sẽ có lợi thế không công bằng.

Nguyên liệu và dụng cụ: đồng đều và minh bạch

Phần lớn tranh cãi trong cuộc thi nấu ăn đến từ nguyên liệu và dụng cụ không đồng đều. Thể lệ nên quy định rõ những điểm sau.

  • Ban tổ chức cấp nguyên liệu chính hay đội tự mang; nếu tự mang, có giới hạn về loại và lượng, và giám khảo kiểm tra lúc nhập bếp.
  • Gia vị cơ bản như muối, đường, nước mắm, dầu ăn do ban tổ chức cấp giống nhau; gia vị đặc biệt đội tự mang phải khai báo.
  • Nước dùng, nước sốt, bột nêm tự làm trước có được mang vào không. Đây là điểm hay gây tranh cãi nhất, cần ghi cụ thể.
  • Dụng cụ nấu và nguồn nhiệt: mỗi đội cùng loại bếp, cùng số bếp, cùng loại nồi chảo cơ bản; dụng cụ riêng đặc biệt phải khai báo.
  • Nguồn gốc nguyên liệu: ban tổ chức mua ở nơi có nguồn gốc rõ ràng, bảo quản đúng nhiệt độ, có người chịu trách nhiệm.
  • Lượng món phải nộp: đủ cho số giám khảo nếm và một đĩa trưng bày, để không đội nào bị nếm thiếu.

Nên cho các đội xem trước khu bếp và dụng cụ một buổi, hoặc ít nhất có thời gian làm quen tại chỗ trước giờ thi. Một bếp gas lửa mạnh hơn hay một chiếc chảo dày hơn có thể quyết định món chiên ra sao, và người nấu cần biết điều đó trước.

An toàn thực phẩm và an toàn bếp: điều kiện tiên quyết

Vệ sinh người nấu. Mọi thành viên đội phải rửa tay, buộc tóc, mặc tạp dề, đeo khẩu trang hoặc găng tay khi chia món theo quy định của ban tổ chức. Người đang có biểu hiện ốm, có vết thương hở ở tay không nên trực tiếp chế biến.

Tách sống và chín. Mỗi khu bếp có thớt, dao riêng cho đồ sống và đồ chín, hoặc ít nhất có quy định rửa sạch giữa các lần dùng. Đây là điều giám khảo an toàn quan sát suốt buổi.

Nhiệt độ và thời gian. Món ăn để ở nhiệt độ phòng quá lâu trước khi nếm làm tăng nguy cơ ngộ độc. Lịch nếm phải sắp xếp để món được nếm sớm sau khi nộp; món chuẩn bị trước phải được bảo quản lạnh đúng cách.

Dị ứng thực phẩm. Giám khảo và khách nếm nên khai báo dị ứng từ trước. Mỗi đội ghi thành phần dễ gây dị ứng của món như tôm cua, đậu phộng, sữa, để người nếm biết.

An toàn bếp. Bình chữa cháy phù hợp đặt gần khu bếp, bình gas kiểm tra trước, dây điện không vắt ngang lối đi, có người trực sơ cứu xử lý bỏng và đứt tay. Khu khán giả tách khỏi khu bếp.

Mẫu lưu. Với sự kiện có đông người cùng ăn, nên lưu mẫu thức ăn theo hướng dẫn hiện hành của cơ quan y tế, để có cơ sở xác định nguyên nhân nếu có sự cố.

Lịch trình và hậu cần ngày thi

Một hội thi nấu ăn nửa ngày có rất nhiều việc nhỏ dễ bị quên, và việc nào bị quên cũng làm chậm cả lịch nếm. Danh sách dưới đây là những việc ban tổ chức nên giao người cụ thể phụ trách.

  • Nhận nguyên liệu, kiểm tra chất lượng và bảo quản lạnh từ sáng sớm, chia phần cho các đội có biên bản.
  • Kiểm tra bếp, bình gas, điện, nước rửa tại từng khu bếp trước khi các đội vào; có bếp dự phòng.
  • Phổ biến luật và an toàn cho các đội, bốc thăm vị trí bếp, kiểm tra nguyên liệu đội mang theo.
  • Bấm giờ bắt đầu và kết thúc chung cho mọi đội, có thông báo nhắc giờ ở các mốc giữa buổi.
  • Nhận món theo thứ tự, gắn mã số, chia đĩa nếm, chuyển giám khảo, giữ thời gian chờ ngắn nhất.
  • Thu phiếu chấm, tổng hợp điểm có hai người kiểm tra chéo, lập biên bản trước khi công bố.
  • Dọn khu bếp, xử lý rác thải và thức ăn thừa hợp vệ sinh, trả lại mặt bằng.

Nên có một buổi chạy thử ngắn với một hai đội trước ngày thi, nhất là khi lần đầu tổ chức ở địa điểm mới. Buổi chạy thử thường phát hiện những chuyện như khu chia món quá xa khu giám khảo, nguồn nước rửa không đủ khi nhiều đội dùng cùng lúc, hay bếp gas không đủ lửa cho món xào, những chuyện mà nếu để đến hôm thi thì khó sửa mà vẫn công bằng.

Chấm nếm mù: giảm thiên kiến của vị giác

Chấm nếm mù nghĩa là giám khảo nếm món mà không biết món của đội nào, và lý tưởng là không thấy đội nấu. Không phải cuộc thi nào cũng làm được hoàn toàn, nhưng có thể làm đến mức hợp lý theo các bước sau.

  1. Mỗi món khi nộp được người điều phối gắn mã số và chuyển qua một bàn chia, nơi món được chia ra đĩa nếm giống nhau.
  2. Giám khảo nếm ở khu riêng, không nhìn thấy khu bếp và không được trao đổi với đội trong lúc chấm.
  3. Thứ tự nếm được xáo khác nhau cho từng giám khảo, hoặc ít nhất bốc thăm thứ tự, vì món nếm đầu và món nếm cuối thường bị chấm lệch.
  4. Giữa các món, giám khảo dùng nước lọc, bánh mì trắng hay lát dưa leo để làm sạch vị, và nghỉ ngắn sau mỗi nhóm vài món.
  5. Giám khảo chấm độc lập vào phiếu ngay sau khi nếm từng món, không chờ nếm hết mới chấm.
  6. Phần trình bày và câu chuyện món ăn, nếu có trong tiêu chí, chấm riêng ở bàn trưng bày, có thể không ẩn danh.

Với hội thi nhỏ ở cơ quan, nơi giám khảo nhìn thấy các đội nấu, vẫn có thể giữ một phần ẩn danh bằng cách chia món ra đĩa giống nhau ở khu riêng. Điều quan trọng là giám khảo không biết đĩa nào của đội nào lúc nếm, kể cả khi họ biết đội nào làm món gì.

Phiếu chấm vị và trình bày: ví dụ giả định

Bảng dưới là cấu trúc phiếu chấm cho một hội thi món tự chọn theo chủ đề, thang 100 điểm, trọng số là ví dụ giả định.

Tiêu chíĐiểm tối đaMô tả mức tốt
Hương vị40Vị cân bằng, đậm đà vừa phải, đúng đặc trưng món, không có vị lạ hay quá mặn, quá ngọt
Kết cấu và độ chín20Thịt cá chín tới, rau giữ độ giòn hợp món, nước dùng trong hay sánh đúng kiểu
Trình bày15Gọn, sạch mép đĩa, màu sắc hài hoà, phần ăn hợp lý, không trang trí bằng vật không ăn được mà không báo
Phù hợp chủ đề và câu chuyện món15Món đúng chủ đề, đội giải thích được nguồn gốc, cách làm, nguyên liệu địa phương
Vệ sinh và quy trình bếp10Quan sát suốt buổi: tách sống chín, khu bếp gọn, dọn sạch sau thi

Phần hương vị nên có trọng số lớn nhất vì đó là bản chất của món ăn. Phần vệ sinh nên có quy định riêng: vi phạm nghiêm trọng như dùng nguyên liệu hỏng, không tách sống chín có thể bị loại chứ không chỉ trừ vài điểm.

Nếu có ba giám khảo, điểm cuối là trung bình cộng. Ví dụ giả định: một món được ba giám khảo chấm 82, 78 và 86 điểm thì điểm trung bình là 82. Nếu một giám khảo chấm lệch quá xa hai người còn lại, ban giám khảo nên nếm lại món đó cùng nhau trước khi chốt.

Ban giám khảo và khán giả nếm

Ban giám khảo cuộc thi nấu ăn nên có ít nhất một người làm nghề bếp hoặc giảng dạy nấu ăn để đánh giá kỹ thuật, một người am hiểu văn hoá ẩm thực vùng miền nếu chủ đề là món địa phương, và đại diện ban tổ chức. Giám khảo có người thân trong đội dự thi nên khai báo và không chấm đội đó. Không nên mời quá nhiều giám khảo nếm, vì mỗi người phải nếm tất cả các món, và vị giác mệt rất nhanh.

Nhiều hội thi muốn khán giả cùng nếm và bình chọn để tạo không khí. Điều này vui nhưng phải tách khỏi giải chính, vì khán giả thường bình chọn theo đội của cơ quan mình, khu phố mình. Có thể làm một giải khán giả yêu thích riêng, phát phiếu cho mỗi người một lần bình chọn, và chuẩn bị đủ lượng món cho khán giả nếm mà không ảnh hưởng phần của giám khảo.

Khi công bố kết quả, mỗi món nên nhận vài lời nhận xét cụ thể của giám khảo: điểm mạnh của món, một điều có thể làm tốt hơn. Với người nấu gia đình, đó là phần quý nhất của cuộc thi. Không nên chê bai món ăn trước đông người; nhận xét có thể đưa riêng cho từng đội, còn phần nói trước khán giả tập trung vào điều đáng học từ các món đoạt giải.

Câu hỏi thường gặp

Có nên cho đội mang món đã nấu sẵn từ nhà đến không?

Chỉ nên cho phép với phần sơ chế hoặc nước dùng nếu thể lệ ghi rõ, còn phần chế biến chính phải làm tại chỗ có giám khảo chứng kiến. Món nấu sẵn ở nhà khó kiểm soát an toàn thực phẩm và tạo lợi thế không công bằng cho đội có nhiều thời gian chuẩn bị.

Cuộc thi nấu ăn nên có bao nhiêu người mỗi đội?

Thường từ hai đến bốn người, đủ để chia việc sơ chế, nấu và trình bày mà không chen nhau trong khu bếp nhỏ. Nên quy định số người được vào khu bếp trong giờ thi, những người cổ vũ đứng ở khu khán giả.

Giám khảo có nên nếm món của tất cả các đội không?

Có, để điểm công bằng mỗi giám khảo nên nếm mọi món trong cùng hạng mục. Nếu số đội quá nhiều, nên chia vòng hoặc chia hạng mục với các nhóm giám khảo khác nhau, thay vì để mỗi giám khảo chỉ nếm một phần các món.

Có nên đặt tiêu chí chi phí nguyên liệu thấp không?

Có thể, nếu chủ đề cuộc thi là món ăn tiết kiệm cho gia đình. Khi đó ban tổ chức nên cấp nguyên liệu theo mức như nhau hoặc quy định danh sách nguyên liệu được dùng, thay vì để mỗi đội tự khai chi phí, vì con số tự khai khó kiểm chứng.

Làm gì nếu một giám khảo không ăn được một loại nguyên liệu?

Giám khảo nên khai báo trước cuộc thi. Nếu một món chứa nguyên liệu giám khảo dị ứng, giám khảo đó không nếm và điểm món được tính trung bình từ các giám khảo còn lại theo cách đã ghi trong thể lệ, áp dụng như nhau cho mọi trường hợp tương tự.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138