GiamKhao.comGiám Khảo
Bình chọn trực tuyến và chống gian lận

Khi nào không nên có bình chọn đại chúng trong cuộc thi và thay bằng gì

Những tình huống bình chọn đại chúng làm hại cuộc thi hơn là giúp: thi chuyên môn, giải lớn, cuộc thi nội bộ; chi phí ẩn và các phương án thay thế công bằng hơn.

Panel of five Vietnamese adults quietly examining framed photographs leaned against a white wall in a small gallery in Da Lat, backs to camera, overcast daylight through tall windows

Không nên có bình chọn đại chúng khi cuộc thi chấm chuyên môn sâu, khi giải thưởng lớn mà ban tổ chức không đủ sức xác thực và rà soát phiếu, khi thí sinh chênh lệch quá xa về mạng lưới quan hệ, hoặc khi cuộc thi diễn ra trong một tổ chức có quan hệ cấp bậc. Trong những trường hợp này, phiếu khán giả đo sức vận động nhiều hơn chất lượng, và cái giá phải trả về công sức, tranh cãi, uy tín thường lớn hơn lượng tương tác thu được.

Bài này giúp ban tổ chức tự trả lời câu hỏi có nên đưa bình chọn vào cuộc thi hay không: phiếu khán giả thật sự đo cái gì, năm tình huống nên bỏ, chi phí ẩn ít được tính, các phương án thay thế, cách thuyết phục nhà tài trợ và một danh sách câu hỏi tự kiểm. Ví dụ trong bài là giả định.

Câu hỏi gốc: phiếu khán giả đo cái gì

Mọi cuộc thi đều có một câu hỏi trung tâm: tìm ra bài nào. Cuộc thi ảnh có thể muốn tìm bức ảnh có giá trị nghệ thuật cao nhất; cuộc thi ý tưởng muốn tìm ý tưởng khả thi nhất; cuộc thi tài năng nội bộ muốn tìm người thể hiện tốt nhất. Một công cụ đánh giá chỉ có ích khi nó đo đúng điều cuộc thi muốn tìm.

Phiếu khán giả đo một điều khác: bài dự thi chạm tới bao nhiêu người và bao nhiêu người trong số đó sẵn lòng bấm ủng hộ. Con số này chịu ảnh hưởng mạnh của mạng lưới quan hệ, kỹ năng truyền thông của thí sinh, thời điểm đăng bài, thậm chí việc thí sinh có người thân làm ở công ty đông người hay không. Nó chỉ trùng với chất lượng khi người bình chọn thực sự xem nhiều bài và chọn theo cảm nhận của mình, điều hiếm khi xảy ra trong một cuộc thi mở.

Điều này không có nghĩa phiếu khán giả vô giá trị. Nó rất có ích khi điều cuộc thi muốn tìm chính là sự đồng cảm của cộng đồng, ví dụ một cuộc thi ảnh về kỷ niệm khu phố, nơi bức ảnh được nhiều người trong khu phố yêu thích có ý nghĩa thật. Vấn đề chỉ nảy sinh khi ban tổ chức dùng phiếu khán giả để trả lời một câu hỏi mà nó không đo được, rồi gọi kết quả đó là "giải nhất".

Năm tình huống nên bỏ bình chọn đại chúng

Cuộc thi chấm chuyên môn sâu. Thiết kế kỹ thuật, ý tưởng kinh doanh, tay nghề nghề nghiệp, nghiên cứu ứng dụng: người xem phổ thông không có đủ thông tin để đánh giá, và họ cũng hiếm khi đọc hết hồ sơ dự thi. Đưa phiếu đại chúng vào giải chính của những cuộc thi này làm giới chuyên môn mất niềm tin vào giải.

Giải thưởng lớn mà năng lực rà soát hạn chế. Giải càng lớn, động cơ gian lận càng mạnh. Nếu ban tổ chức không có cách xác thực chặt và không có người rà soát dữ liệu, bình chọn đại chúng trở thành phần dễ bị tấn công nhất của cuộc thi.

Thí sinh chênh lệch quá xa về mạng lưới. Khi danh sách thí sinh có cả người có nhiều người theo dõi lẫn người hoàn toàn vô danh, kết quả bình chọn gần như đã biết trước khi mở cổng. Thí sinh vô danh sẽ thấy cuộc thi không dành cho mình.

Cuộc thi trong tổ chức có quan hệ cấp bậc. Trong doanh nghiệp, cơ quan, phiếu của nhân viên dễ bị ảnh hưởng bởi cấp trên hoặc quan hệ phòng ban. Thí sinh là trưởng phòng một bộ phận đông người có lợi thế không liên quan đến tài năng.

Nội dung dự thi nhạy cảm về cảm xúc. Cuộc thi viết về hoàn cảnh khó khăn, câu chuyện mất mát, hành trình vượt bệnh: biến những câu chuyện này thành cuộc đua lượt bấm dễ gây tổn thương, và người có câu chuyện bi thương hơn chưa chắc là người viết hay hơn.

Chi phí ẩn của bình chọn ít được tính tới

Khi lên kế hoạch, ban tổ chức thường chỉ thấy lợi ích tương tác. Những chi phí dưới đây thường chỉ lộ ra khi cuộc thi đã chạy.

  • Công sức nhân sự: thiết lập, kiểm thử, theo dõi trong suốt thời gian mở cổng, rà soát sau khi đóng, trả lời hàng trăm câu hỏi của thí sinh và người ủng hộ.
  • Khiếu nại và tranh cãi: mỗi lần huỷ phiếu là một lần có người không hài lòng; mỗi bước nhảy bất thường trên bảng là một luồng bình luận nghi ngờ.
  • Trách nhiệm dữ liệu cá nhân: thu email, số điện thoại của hàng nghìn người kéo theo nghĩa vụ bảo vệ, lưu giữ đúng hạn và xoá đúng cam kết.
  • Uy tín giải chính: nếu phiếu khán giả ảnh hưởng giải chính và kết quả bị nghi ngờ, uy tín của cả ban giám khảo bị kéo theo dù họ chấm hoàn toàn công tâm.
  • Mệt mỏi của thí sinh: nhiều thí sinh tham gia vì muốn được đánh giá tác phẩm, không muốn dành hai tuần nhắn tin xin phiếu; có người rút lui hoặc không quay lại mùa sau.
  • Phiền hà cho cộng đồng: người không quan tâm cuộc thi nhận tin nhắn kêu gọi liên tục, gắn liền tên cuộc thi và nhà tài trợ với cảm giác bị làm phiền.

Nếu cộng tất cả những chi phí này lại và so với lợi ích tương tác, nhiều ban tổ chức sẽ thấy bình chọn đại chúng không đáng làm, ít nhất là không đáng gắn với giải chính.

Các phương án thay thế công bằng hơn

Bỏ bình chọn đại chúng không có nghĩa là bỏ sự tham gia của khán giả. Dưới đây là những cách giữ được tiếng nói của người xem mà ít rủi ro hơn.

Phương ánCách làmPhù hợp khi
Hội đồng khán giảMời một nhóm người xem đại diện, khoảng vài chục người, cùng xem toàn bộ bài và chấm theo phiếu đơn giảnMuốn có góc nhìn công chúng nhưng có kiểm soát
Bình chọn tại chỗKhách tham dự triển lãm hay đêm chung kết nhận mã phiếu một lần, bình chọn sau khi xem trực tiếpCuộc thi có sự kiện trưng bày, trình diễn
Thí sinh bình chọn lẫn nhauMỗi thí sinh chọn vài bài yêu thích, không được chọn bài mìnhCộng đồng chuyên môn, thí sinh hiểu nghề
Giải của ban tổ chức hoặc nhà tài trợMột giải riêng do ban tổ chức hoặc nhà tài trợ chọn, nêu rõ tiêu chí riêngNhà tài trợ muốn có dấu ấn mà không ảnh hưởng giải chuyên môn
Khảo sát cảm nhận không xếp hạngNgười xem để lại cảm nhận, chọn từ mô tả bài; ban tổ chức tổng hợp làm tư liệu, không trao giảiMuốn thu phản hồi cộng đồng cho mùa sau

Điểm chung của các phương án này là người tham gia đánh giá đã xem bài, số lượng người được giới hạn và xác định rõ, nên kết quả phản ánh cảm nhận thật nhiều hơn sức vận động. Ban tổ chức có thể kết hợp nhiều phương án, ví dụ hội đồng khán giả cho giải chính và bình chọn tại chỗ cho giải phụ trong đêm trao giải.

Hội đồng khán giả: làm thế nào cho đúng

Hội đồng khán giả là phương án ít được biết đến nhưng rất hiệu quả. Thay vì để hàng nghìn người bình chọn mà phần lớn không xem bài, ban tổ chức mời một nhóm người xem có chủ đích, đa dạng về độ tuổi, nghề nghiệp, nơi sống, cùng xem toàn bộ danh sách chung khảo và chấm theo một phiếu đơn giản như mức độ yêu thích từ một đến năm. Kết quả của hội đồng phản ánh cảm nhận của "người xem bình thường" một cách có kiểm soát.

Để hội đồng công bằng, ban tổ chức cần tuyển thành viên theo tiêu chí công khai, loại người có quan hệ thân thiết với thí sinh, cho họ xem bài ẩn danh theo thứ tự xáo trộn để tránh hiệu ứng bài xem đầu hoặc cuối. Thành viên chấm độc lập, không thảo luận trước khi nộp phiếu. Cách tuyển có thể là mở đăng ký rồi chọn ngẫu nhiên trong số người đăng ký đáp ứng tiêu chí, ghi lại quá trình chọn.

Ví dụ giả định: một hội nhiếp ảnh tỉnh tổ chức cuộc thi ảnh về làng nghề. Thay vì bình chọn trên mạng, hội mời ba mươi người gồm thợ thủ công, giáo viên, sinh viên, người buôn bán trong vùng làm hội đồng khán giả. Mỗi người xem hai mươi bức ảnh chung khảo trong một buổi sáng và chấm phiếu. Giải khán giả được trao cho bức có điểm trung bình cao nhất. Không ai phải nhắn tin xin phiếu, và kết quả ít bị nghi ngờ.

Khi nhà tài trợ muốn có bình chọn để tăng tương tác

Nhiều cuộc thi có bình chọn đại chúng không phải vì ban tổ chức tin vào nó, mà vì nhà tài trợ muốn có số liệu tương tác để báo cáo. Đây là một yêu cầu hợp lý từ phía nhà tài trợ, nhưng có thể đáp ứng bằng những cách không làm hỏng cuộc thi. Điều cần là nói chuyện với nhà tài trợ bằng ngôn ngữ của họ: rủi ro thương hiệu.

Hãy giải thích rằng một cuộc thi bị nghi gian lận phiếu sẽ gắn tên nhà tài trợ với tranh cãi, và những bình luận tiêu cực thường lan nhanh hơn bài đăng quảng bá. Sau đó đưa ra phương án thay thế vẫn có số liệu: lượt xem bài dự thi, số người tham gia thảo luận, số khách đến triển lãm, số người tham gia bình chọn tại chỗ trong đêm chung kết. Những con số này cũng đẹp trong báo cáo mà không gắn với việc quyết định giải.

Nếu nhà tài trợ vẫn muốn bình chọn trực tuyến, phương án dung hoà là một giải riêng mang tên nhà tài trợ dựa trên bình chọn, tách hẳn khỏi giải chính của ban giám khảo, với xác thực và rà soát đúng mức. Mọi thoả thuận về vai trò của bình chọn nên được ghi vào hợp đồng tài trợ, để không có chuyện nhà tài trợ đòi thay đổi cách tính khi cuộc thi đã chạy.

Danh sách câu hỏi tự kiểm trước khi quyết định

Trả lời thật lòng các câu hỏi dưới đây. Nếu nhiều câu trả lời nghiêng về phía "không", bình chọn đại chúng nên được bỏ hoặc thu nhỏ thành giải phụ.

  • Điều cuộc thi muốn tìm có phải là sự yêu thích của cộng đồng không, hay là chất lượng chuyên môn?
  • Người bình chọn có khả năng xem nhiều bài trước khi chọn không, hay chủ yếu bấm cho người quen?
  • Giá trị của phần thưởng gắn với phiếu khán giả có nhỏ đến mức ít ai muốn gian lận không?
  • Ban tổ chức có cách xác thực người bình chọn phù hợp với giá trị giải không?
  • Có ít nhất hai người đủ thời gian và kỹ năng rà soát dữ liệu sau khi đóng cổng không?
  • Các thí sinh có tương đối cân bằng về mạng lưới quan hệ không?
  • Cuộc thi có diễn ra trong môi trường không có quan hệ cấp bậc giữa người bình chọn và thí sinh không?
  • Ban tổ chức có sẵn sàng công bố đầy đủ số liệu và cách tính sau cuộc thi không?

Câu hỏi cuối cùng có tính quyết định: nếu ban tổ chức không muốn hoặc không thể công bố đầy đủ số liệu, bình chọn đại chúng sẽ luôn bị nghi ngờ, và tốt hơn là không làm ngay từ đầu.

Câu hỏi thường gặp

Bỏ bình chọn đại chúng có làm cuộc thi kém sôi động không?

Có thể giảm một phần tương tác trên mạng, nhưng cuộc thi vẫn sôi động nếu có hoạt động khác cho người xem như trưng bày bài dự thi, thảo luận, bình chọn tại chỗ trong đêm chung kết. Sự sôi động do chạy đua phiếu thường đi kèm tranh cãi, không hẳn là điều ban tổ chức muốn.

Hội đồng khán giả bao nhiêu người là đủ?

Không có con số cố định, nhưng cần đủ đông để một vài người chấm lệch không quyết định kết quả và đủ đa dạng về độ tuổi, nghề nghiệp. Với cuộc thi cộng đồng, vài chục người thường là quy mô vừa đủ để tổ chức trong một buổi.

Thí sinh bình chọn lẫn nhau có bị thiên vị không?

Có nguy cơ thí sinh chọn bài yếu để giảm cạnh tranh hoặc lập nhóm chọn cho nhau. Có thể hạn chế bằng cách không cho chọn bài mình, yêu cầu chọn nhiều bài, ẩn tên tác giả và loại bỏ các mẫu chọn bất thường. Phương án này hợp nhất với cộng đồng chuyên môn có quy tắc nghề nghiệp.

Có nên giữ bình chọn đại chúng cho cuộc thi đã quen làm nhiều mùa không?

Nếu các mùa trước diễn ra suôn sẻ và giải gắn với bình chọn nhỏ, có thể giữ. Nếu đã từng có tranh cãi về phiếu, đây là dịp tốt để thay đổi, kèm thông báo rõ lý do từ đầu mùa mới.

Bình chọn tại chỗ có tránh được gian lận hoàn toàn không?

Không hoàn toàn, nhưng khó gian lận hơn nhiều vì số mã phiếu bằng số người tham dự và người bình chọn phải có mặt. Vẫn cần kiểm soát việc phát mã, không cho một người nhận nhiều mã và không bán mã.

Có thể vừa có bình chọn đại chúng vừa có hội đồng khán giả không?

Có, nếu vai trò của mỗi bên được tách rõ. Ví dụ hội đồng khán giả quyết định giải khán giả chính thức, còn bình chọn trực tuyến chỉ là hoạt động tương tác không gắn với giải, hoặc gắn với một phần quà nhỏ cho người bình chọn ngẫu nhiên.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138