GiamKhao.comGiám Khảo
Tổ chức từng loại cuộc thi

Cuộc thi sáng kiến cải tiến trong doanh nghiệp: thu ý tưởng, đo hiệu quả, chấm

Cách doanh nghiệp tổ chức cuộc thi sáng kiến cải tiến cho nhân viên: mẫu đề xuất, đo hiệu quả trước sau, hội đồng chấm, ghi nhận người đóng góp.

Factory workers and a supervisor in Bac Ninh gathered around a workbench examining a modified jig on an assembly line, faces turned away, bright overhead lighting

Cuộc thi sáng kiến cải tiến trong doanh nghiệp khác cuộc thi ý tưởng thông thường ở chỗ bài dự thi đáng giá nhất thường là một thay đổi nhỏ đã được làm thử ngay tại chỗ làm việc và có số đo trước sau, chứ không phải một đề xuất lớn trên giấy. Vì vậy cách chấm phải ưu tiên bằng chứng thực tế, và cách tổ chức phải làm cho người công nhân, nhân viên văn phòng đều thấy việc gửi sáng kiến là dễ, không phải viết một bản báo cáo dài.

Bài dành cho phòng nhân sự, ban giám đốc nhà máy, trưởng bộ phận chất lượng ở doanh nghiệp vừa và lớn muốn tổ chức đợt thi sáng kiến hằng năm hay hằng quý. Các ví dụ là ví dụ giả định. Sáng kiến kinh nghiệm trong cơ quan nhà nước, ngành giáo dục và việc xét danh hiệu thi đua có quy định riêng, đã có ở các trang khác trong hệ; bài này nói về cuộc thi do doanh nghiệp tự tổ chức.

Mục tiêu: khơi dòng đề xuất, không chỉ tìm một giải nhất

Khi doanh nghiệp tổ chức cuộc thi sáng kiến, mục tiêu thật thường là có nhiều người tham gia cải tiến, tạo thói quen nhìn ra chỗ lãng phí và đề xuất cách sửa. Một giải nhất với khoản thưởng lớn có thể thu hút sự chú ý, nhưng nếu chỉ vài người có cơ hội, phần còn lại sẽ đứng ngoài. Thiết kế cuộc thi nên có nhiều tầng ghi nhận: ghi nhận mọi đề xuất hợp lệ, khen các sáng kiến được áp dụng, rồi mới đến giải của đợt.

Mục tiêu cũng quyết định phạm vi. Có doanh nghiệp chọn chủ đề cho từng đợt, như giảm hao hụt nguyên liệu, an toàn lao động, tiết kiệm điện, rút ngắn thủ tục giấy tờ. Chủ đề giúp đề xuất tập trung, dễ so sánh và dễ có giám khảo đúng chuyên môn. Đợt không chủ đề thì phải chia hạng mục theo khối sản xuất, văn phòng, kỹ thuật để không so sáng kiến đổi đồ gá trên chuyền với sáng kiến rút gọn quy trình duyệt chi.

Điều kiện tham gia cần rõ: nhân viên chính thức, thời vụ, người thuê ngoài có được tham gia không; nhóm tối đa bao nhiêu người; cán bộ quản lý có được đứng tên không. Nhiều nơi cho quản lý tham gia nhưng chấm ở hạng mục riêng, để tránh sáng kiến của cấp dưới bị gom về tên cấp trên.

Mẫu đề xuất một trang

Người làm việc trên chuyền hay ở quầy giao dịch sẽ không viết báo cáo mười trang. Mẫu đề xuất nên vừa một trang, viết tay được, nộp được qua hộp thư, qua tổ trưởng hoặc qua biểu mẫu trên điện thoại.

  • Hiện trạng: việc gì đang tốn thời gian, gây lỗi, nguy hiểm hay lãng phí, ở công đoạn nào, kèm ảnh chụp nếu có.
  • Đề xuất: thay đổi cụ thể là gì, càng cụ thể càng tốt, một bản vẽ tay cũng được.
  • Đã làm thử chưa: nếu rồi thì làm thử ở đâu, bao lâu, ai xác nhận.
  • Kết quả dự kiến hoặc đã đo: giảm bao nhiêu phút, bao nhiêu sản phẩm lỗi, bớt bao nhiêu bước, an toàn hơn ở điểm nào.
  • Chi phí cần cho thay đổi ở mức ước lượng: vật tư, công sức, thời gian dừng máy.
  • Người đề xuất và người cùng góp sức, để ghi nhận đúng.

Tổ trưởng hay người phụ trách cải tiến nên giúp người đề xuất điền mẫu nếu họ ngại viết. Việc chấm không được dựa vào văn viết hay hay dở; nhiều sáng kiến giá trị nhất đến từ người ít khi phải viết lách trong công việc.

Đo hiệu quả trước và sau: ví dụ giả định

Phần thuyết phục nhất của một sáng kiến là số đo. Bảng dưới là ví dụ giả định về một sáng kiến thay đổi cách cấp linh kiện ở chuyền lắp ráp tại một nhà máy ở Bắc Ninh, đo trong hai tuần trước và hai tuần sau khi áp dụng.

Chỉ sốTrướcSauCách đo
Thời gian lắp một sản phẩm62 giây55 giâyBấm giờ ngẫu nhiên 30 lần mỗi tuần
Tỷ lệ lắp nhầm linh kiện1,8%0,6%Số sản phẩm lỗi ở khâu kiểm tra cuối chia tổng số
Số lần công nhân rời vị trí lấy linh kiện14 lần mỗi ca3 lần mỗi caQuan sát và ghi chép theo ca
Chi phí thay đổiKhôngKệ và hộp chia ngăn tự làmGhi nhận vật tư và giờ công

Từ bảng trên, thời gian lắp giảm 7 giây trên 62 giây, tức khoảng 11%; tỷ lệ lỗi giảm từ 1,8% xuống 0,6%, tức còn một phần ba. Những con số như vậy dễ quy ra giá trị khi hội đồng cần so sánh các sáng kiến. Tuy nhiên, hội đồng nên kiểm cách đo: hai tuần sau có trùng với giai đoạn sản lượng thấp, công nhân lành nghề hơn hay đổi mẫu sản phẩm không.

Không phải sáng kiến nào cũng đo bằng tiền. Sáng kiến về an toàn, như che chắn một điểm kẹp tay, có thể không tiết kiệm đồng nào nhưng giảm rủi ro tai nạn. Bộ tiêu chí nên có chỗ cho loại giá trị này.

Tiêu chí và hội đồng chấm

Hiệu quả đã chứng minh. Đây nên là tiêu chí nặng nhất. Sáng kiến đã làm thử có số đo được chấm cao hơn đề xuất chưa thử, kể cả khi đề xuất chưa thử nghe lớn lao hơn. Điều này khuyến khích người ta bắt tay làm thay vì chỉ viết.

Khả năng nhân rộng. Một thay đổi áp dụng được cho nhiều chuyền, nhiều chi nhánh có giá trị hơn thay đổi chỉ đúng cho một vị trí. Hội đồng có thể hỏi bộ phận khác xem họ có dùng được không.

Mức sáng tạo so với điều kiện. Một sáng kiến giải quyết vấn đề bằng vật liệu sẵn có, chi phí gần như bằng không, thể hiện sự sáng tạo đáng ghi nhận. Không nên thiên vị sáng kiến cần đầu tư lớn chỉ vì nghe công phu.

An toàn và chất lượng. Mọi sáng kiến phải được bộ phận an toàn và chất lượng xác nhận không tạo rủi ro mới. Một thay đổi tăng tốc độ nhưng bỏ qua một bước kiểm tra không được xét giải dù số đo đẹp.

Hội đồng có cả người ở hiện trường. Hội đồng chấm chỉ gồm lãnh đạo dễ ưu ái sáng kiến lớn và xa thực tế. Nên có trưởng bộ phận kỹ thuật, người phụ trách an toàn, người của phòng tài chính để quy đổi hiệu quả, và một vài người có tay nghề cao từ hiện trường. Người có sáng kiến dự thi không ngồi chấm hạng mục của mình.

Quy trình một đợt thi từ phát động đến áp dụng

Một đợt thi sáng kiến nên đi theo nhịp đủ dài để có thời gian làm thử và đo. Dưới đây là trình tự gợi ý cho một đợt ba tháng.

  1. Phát động: công bố chủ đề, hạng mục, mẫu đề xuất, cách nộp, mốc thời gian và cơ cấu ghi nhận. Tổ trưởng phổ biến trực tiếp ở đầu ca.
  2. Nhận đề xuất liên tục trong tháng đầu, phản hồi trong vài ngày làm việc rằng đề xuất đã được nhận, ai sẽ xem.
  3. Sàng lọc: người phụ trách cải tiến cùng trưởng bộ phận xem đề xuất có làm thử được không, cần hỗ trợ gì.
  4. Làm thử trong tháng thứ hai với hỗ trợ của bộ phận kỹ thuật, đo trước và sau theo cách thống nhất.
  5. Chấm vào tháng thứ ba: người đề xuất trình bày ngắn tại hiện trường, hội đồng xem tận nơi thay vì chỉ xem slide.
  6. Công bố và áp dụng: sáng kiến đạt được đưa vào quy trình chuẩn, ghi tên người đề xuất vào tài liệu hướng dẫn.

Phản hồi với đề xuất không được chọn quan trọng không kém. Một dòng giải thích vì sao chưa áp dụng, như cần đầu tư lớn, ảnh hưởng an toàn, đã có kế hoạch khác, giúp người đề xuất không nản và lần sau đề xuất tốt hơn. Đề xuất bị im lặng là cách nhanh nhất làm phong trào tắt.

Ghi nhận và khen thưởng: công bằng với người đóng góp

Phần thưởng của cuộc thi sáng kiến nên gắn với giá trị thật mà sáng kiến mang lại, nhưng không nên chỉ là tiền. Ghi tên người đề xuất vào quy trình chuẩn, mời họ hướng dẫn bộ phận khác áp dụng, tính vào đánh giá hiệu quả công việc cuối năm là những hình thức ghi nhận có sức nặng lâu dài. Khoản thưởng tiền, nếu có, nên công khai cách tính để mọi người thấy công bằng.

Một vấn đề nhạy cảm là sáng kiến do nhóm làm nhưng một người đứng tên, hoặc sáng kiến của nhân viên được cấp trên trình bày như của mình. Mẫu đề xuất có phần ghi người cùng góp sức, và hội đồng nên hỏi trực tiếp người làm thử ở hiện trường khi chấm. Khi có tranh chấp về người đề xuất, nên giải quyết bằng đối thoại có biên bản trước khi công bố kết quả.

Về pháp lý, sáng kiến của nhân viên tạo ra trong quá trình làm việc thường thuộc quyền sử dụng của doanh nghiệp, nhưng quy chế nội bộ nên nói rõ điều này cùng cách ghi nhận người đề xuất. Nếu sáng kiến có khả năng đăng ký sáng chế hay giải pháp hữu ích, cần xử lý riêng theo quy định sở hữu trí tuệ, và nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi công bố rộng chi tiết kỹ thuật, vì công bố trước có thể ảnh hưởng tới khả năng bảo hộ.

Vì sao phong trào sáng kiến hay tắt sau đợt đầu

Nhiều doanh nghiệp có đợt thi đầu tiên rất sôi nổi, rồi sang đợt thứ hai số đề xuất giảm hẳn. Nguyên nhân thường lặp lại, và phần lớn nằm ở phía ban tổ chức chứ không phải ở người lao động.

  • Đề xuất gửi đi không nhận được phản hồi, người đề xuất không biết đề xuất của mình đang ở đâu.
  • Sáng kiến được chọn nhưng không được áp dụng thật, hoặc áp dụng vài tuần rồi quay lại cách cũ vì không ai theo dõi.
  • Giải thưởng dồn về vài cá nhân quen thuộc hoặc về cấp quản lý, người ở hiện trường thấy mình chỉ góp mặt.
  • Quản lý trực tiếp coi đề xuất cải tiến là lời phê bình bộ phận mình và ngầm cản nhân viên gửi.
  • Thời gian làm thử và đo đạc không được tính vào giờ làm, người đề xuất phải làm ngoài giờ.
  • Kết quả và giá trị của các sáng kiến đã áp dụng không được chia sẻ lại cho toàn doanh nghiệp, nên không ai thấy công sức của mình tạo ra điều gì.

Muốn đợt sau tốt hơn đợt trước, ban tổ chức nên rà lại từng điểm trên ngay sau khi kết thúc đợt, đo số đề xuất theo bộ phận, tỷ lệ được phản hồi đúng hạn và tỷ lệ sáng kiến còn duy trì sau ba tháng. Ba con số đó cho biết phong trào khoẻ hay yếu chính xác hơn số tiền thưởng đã chi.

Câu hỏi thường gặp

Cuộc thi sáng kiến nên tổ chức bao lâu một lần?

Nhiều doanh nghiệp duy trì nhận đề xuất liên tục quanh năm và tổ chức đợt xét giải theo quý hoặc nửa năm. Cách này giữ được dòng đề xuất đều thay vì dồn vào một đợt rồi im lặng. Đợt quá dày lại làm hội đồng quá tải và chấm qua loa.

Có nên đặt chỉ tiêu số sáng kiến cho mỗi bộ phận không?

Chỉ tiêu cứng thường sinh ra đề xuất cho có, chất lượng thấp, làm hội đồng mất thời gian sàng lọc. Tốt hơn là theo dõi số đề xuất và tỷ lệ được áp dụng như một chỉ báo sức khoẻ của phong trào, và hỗ trợ bộ phận ít đề xuất tìm hiểu nguyên nhân.

Sáng kiến đã áp dụng từ năm trước có được dự thi không?

Thể lệ nên quy định khoảng thời gian áp dụng được tính, ví dụ trong năm của đợt thi. Sáng kiến cũ có thể dự thi nếu có cải tiến mới đáng kể, khi đó chấm phần cải tiến. Quy định rõ giúp tránh một sáng kiến nhận giải nhiều lần.

Làm sao để công nhân ngại viết vẫn tham gia?

Cho phép nộp bằng nhiều cách: nói với tổ trưởng để tổ trưởng ghi lại, chụp ảnh kèm vài dòng, gửi qua biểu mẫu trên điện thoại. Chấm dựa trên hiệu quả tại hiện trường chứ không dựa trên văn bản, và có người hỗ trợ đo đạc, ghi chép cho người đề xuất.

Sáng kiến bị trùng giữa hai người thì xử lý thế nào?

Hội đồng xem thời điểm nộp, mức độ cụ thể và ai đã làm thử. Nếu hai người độc lập nghĩ ra cùng một cách, có thể ghi nhận cả hai. Nếu một người làm thử và đo đạc, phần ghi nhận nên nghiêng về người đã biến ý tưởng thành kết quả.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138