GiamKhao.comGiám Khảo
Giải thưởng, thuế và pháp lý

Giải thưởng cho đội thi và bài đồng tác giả: ai đứng tên, chia giải thế nào

Cuộc thi trao giải cho đội: đăng ký thành viên, đồng tác giả theo luật, người nhận thay, tỷ lệ chia, thành viên rời đội, quyền với sản phẩm hackathon và giải ươm tạo.

Four young Vietnamese developers packing laptops after an overnight hackathon in a Ho Chi Minh City warehouse venue, screens dark, seen from behind, early dawn blue light

Khi giải thưởng trao cho một đội, ban tổ chức nên coi đó là giải của từng thành viên đã đăng ký, theo tỷ lệ các thành viên thoả thuận từ trước, chứ không phải giải của người đứng tên nộp bài. Còn quyền tác giả với sản phẩm của đội thuộc về những người cùng trực tiếp sáng tạo ra nó, theo quy định về đồng tác giả trong Luật Sở hữu trí tuệ, không phụ thuộc ai là trưởng nhóm.

Hackathon, cuộc thi khởi nghiệp, cuộc thi thiết kế, cuộc thi làm phim ngắn gần như luôn có đội. Tranh chấp sau giải ít khi giữa đội và ban tổ chức, mà thường giữa các thành viên với nhau: ai được bao nhiêu, ai giữ sản phẩm, ai được đi tiếp với gói ươm tạo. Ban tổ chức không giải quyết thay họ được, nhưng có thể thiết kế thể lệ để chuyện đó hiếm xảy ra.

Đồng tác giả theo luật: ai được tính, ai không

Luật Sở hữu trí tuệ ghi nhận đồng tác giả là những người cùng trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm. Các đồng tác giả cùng có quyền tác giả với tác phẩm chung; nếu phần của mỗi người tách ra sử dụng độc lập được, họ có quyền với phần riêng đó, miễn không làm phương hại tới phần của người khác. Việc khai thác tác phẩm chung, như cho phép ban tổ chức sử dụng, về nguyên tắc cần sự thống nhất của các đồng tác giả.

Văn bản hướng dẫn cũng nói rõ người chỉ hỗ trợ, góp ý kiến hoặc cung cấp tư liệu cho người khác sáng tạo không phải là tác giả hay đồng tác giả. Với cuộc thi, điều này áp vào người hướng dẫn, cố vấn, giảng viên đi kèm đội. Họ có thể được cảm ơn, được ghi tên với vai trò cố vấn, nhưng không mặc nhiên đứng tên tác giả hay chia giải, trừ khi đội và thể lệ thoả thuận khác.

Hệ quả thực tế với ban tổ chức: điều khoản cho phép sử dụng sản phẩm dự thi phải được tất cả đồng tác giả chấp nhận, không chỉ người bấm nút nộp bài. Mẫu đăng ký đội nên có xác nhận của từng thành viên với điều khoản này. Khi một thành viên sau này phản đối việc ban tổ chức trưng bày sản phẩm, xác nhận đó là căn cứ để ban tổ chức chứng minh mình đã làm đúng.

Một điểm hay gây hiểu lầm ở cuộc thi ý tưởng: quyền tác giả bảo hộ hình thức thể hiện, như bản thuyết minh, bản vẽ, mã nguồn, video, chứ không bảo hộ bản thân ý tưởng. Hai đội cùng có ý tưởng tương tự không vi phạm của nhau nếu mỗi đội tự thể hiện. Người góp một câu ý tưởng trong buổi thảo luận nhưng không tham gia làm ra sản phẩm có lập luận yếu khi đòi là đồng tác giả.

Đăng ký đội: những thông tin nên có từ đầu

Gần như mọi rắc rối của giải đội nhóm đều có thể ngăn từ mẫu đăng ký. Một mẫu tốt gồm:

  • Danh sách đầy đủ thành viên, mỗi người một dòng, kèm thông tin liên hệ riêng, không chỉ của trưởng nhóm.
  • Vai trò của từng người trong đội ở mức mô tả ngắn, để sau này có căn cứ khi xác định đồng tác giả.
  • Người đại diện liên lạc với ban tổ chức, và việc người đó có được thay mặt đội nhận giải hay không.
  • Tỷ lệ chia giải tiền giữa các thành viên, mặc định là chia đều nếu không ghi gì, có chữ ký hoặc xác nhận điện tử của từng người.
  • Cách xử lý nếu đội nhận giải cơ hội như gói ươm tạo, học bổng, hợp đồng: ai tham gia, ai đại diện.
  • Người cố vấn, hướng dẫn nếu có, ghi riêng với vai trò cố vấn.
  • Cam kết của cả đội về tính nguyên gốc và sự đồng ý cho ban tổ chức sử dụng sản phẩm theo thể lệ.

Thể lệ nên quy định danh sách đội được chốt tại một thời điểm, ví dụ khi nộp bài vòng một, sau đó chỉ được bớt người theo quy trình, không được thêm người. Thêm người sau khi đội đã vào chung kết là cách phổ biến để "gắn tên" người không đóng góp.

Chia giải tiền: các cách phổ biến và lưu ý

Ban tổ chức không quyết định đội chia thế nào, nhưng nên yêu cầu đội quyết định trước và cho biết. Các cách hay gặp:

Cách chiaKhi nào hợpLưu ý
Chia đềuĐội nhỏ, đóng góp tương đươngMặc định an toàn nếu đội không thoả thuận gì
Theo tỷ lệ thoả thuậnĐóng góp chênh lệch rõ, có người làm chínhCần chữ ký của mọi thành viên trước khi nộp bài
Trao cho pháp nhân của độiĐội đã thành lập công ty khởi nghiệpLà thu nhập của doanh nghiệp, thể lệ phải cho phép
Giữ làm quỹ chungĐội dự định đi tiếp với dự ánVẫn cần chứng từ cho từng cá nhân về mặt thuế nếu tiền đi qua tài khoản cá nhân

Về thuế, chuyển toàn bộ giải vào tài khoản một người và chứng từ chỉ ghi tên người đó thì về giấy tờ người đó nhận toàn bộ thu nhập. Lập chứng từ chi cho từng thành viên theo tỷ lệ đã đăng ký là cách minh bạch nhất. Cách khấu trừ cụ thể cho giải tập thể cần tra văn bản thuế hiện hành và hỏi kế toán.

Ví dụ giả định: một đội bốn người ở Huế đoạt giải nhì cuộc thi ý tưởng du lịch. Mẫu đăng ký ghi tỷ lệ 40, 20, 20, 20 vì một người viết toàn bộ thuyết minh và làm mô hình tài chính. Ban tổ chức lập bốn chứng từ chi theo đúng tỷ lệ, mỗi người ký nhận phần mình. Không ai phải chuyển tiền lại cho ai, không ai phải nhớ ai đã hứa gì.

Thành viên rời đội, bị loại hay không liên lạc được

Rời đội trước khi nộp bài. Thường chỉ cần đội cập nhật danh sách theo quy trình. Phần việc người đó đã làm vẫn có thể có quyền tác giả của họ; đội nên thống nhất bằng văn bản ngắn rằng người rời đội đồng ý cho đội tiếp tục dùng phần đóng góp, hoặc đội làm lại phần đó.

Rời đội sau khi nộp bài, trước khi có kết quả. Người đó vẫn là đồng tác giả của sản phẩm đã nộp. Thể lệ nên quy định họ có còn được chia giải hay không. Cách công bằng thường là vẫn giữ quyền theo tỷ lệ đã đăng ký, vì sản phẩm được chấm có công của họ.

Một thành viên vi phạm. Nếu một người trong đội sao chép phần việc của mình từ nguồn khác, cả bài thường bị ảnh hưởng. Thể lệ nên nói rõ vi phạm của một thành viên có thể dẫn tới huỷ kết quả của cả đội, để các thành viên tự kiểm tra lẫn nhau.

Tranh cãi về tỷ lệ sau khi có kết quả. Có thành viên cho rằng mình đóng góp nhiều hơn tỷ lệ đã ký. Ban tổ chức nên trao theo tỷ lệ đã đăng ký, vì đó là căn cứ duy nhất ban tổ chức có; việc điều chỉnh, nếu có, là thoả thuận nội bộ của đội sau đó. Đứng ra phân xử đóng góp của từng người không phải vai của ban tổ chức và dễ bị kéo vào tranh chấp.

Không liên lạc được. Ban tổ chức trao phần của những người liên lạc được và giữ phần của người vắng trong một thời hạn nhất định ghi trong thể lệ. Không chuyển phần của người vắng cho trưởng nhóm khi không có giấy uỷ quyền.

Sản phẩm hackathon, giải ươm tạo và quyền đi tiếp

Ở hackathon và cuộc thi khởi nghiệp, sản phẩm thường là mã nguồn, bản mẫu, mô hình kinh doanh. Thể lệ cần nói rõ đội giữ quyền với sản phẩm, hay ban tổ chức, nhà tài trợ được quyền gì. Phần lớn cuộc thi uy tín để đội giữ toàn bộ quyền, ban tổ chức chỉ được giới thiệu sản phẩm. Nếu nhà tài trợ muốn có quyền ưu tiên đầu tư hay mua lại, phải ghi trong thể lệ từ đầu và thực hiện bằng thoả thuận riêng sau cuộc thi.

Mã nguồn dùng thư viện mã nguồn mở hoặc tài nguyên có giấy phép khác nhau cũng cần khai báo. Một sản phẩm đoạt giải nhưng vi phạm giấy phép của thư viện mình dùng sẽ gặp rắc rối khi đi tiếp, và ban tổ chức không nên công bố nó như sản phẩm sẵn sàng thương mại.

Giải ươm tạo, học bổng tăng tốc thường trao cho đội nhưng thực tế gắn với vài người tiếp tục dự án. Thể lệ nên quy định tối thiểu bao nhiêu thành viên ban đầu phải tham gia, và nếu đội tan, quyền nhận gói đó có chuyển cho phần còn lại không. Khi các thành viên tranh chấp ai được đi tiếp với dự án, ban tổ chức nên đứng ngoài, chỉ cung cấp hồ sơ đăng ký đã lưu; tranh chấp giữa đồng tác giả là việc của họ, và họ có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để hiểu quyền của mình.

Ghi tên đội và thành viên khi công bố, trưng bày

Quyền được nêu tên là quyền nhân thân của từng đồng tác giả, không chuyển nhượng được. Khi công bố kết quả, ban tổ chức nên ghi tên đội và tên từng thành viên đã đăng ký, không chỉ tên trưởng nhóm. Trên ấn phẩm, triển lãm, video giới thiệu cũng vậy. Thành viên nào muốn dùng bút danh hoặc không muốn công khai tên thật thì tôn trọng, miễn đã báo trước.

Với ảnh nhóm ở lễ trao giải, nếu có thành viên vắng mặt, phần chú thích vẫn nên nêu đủ tên. Người vắng mặt vì ốm, vì công việc vẫn là tác giả của sản phẩm đoạt giải. Một chi tiết nhỏ như vậy giúp tránh cảm giác bị gạt ra, nguồn gốc của nhiều cuộc tranh cãi sau cuộc thi.

Nếu sau này sản phẩm được giới thiệu lại, như trong tuyển tập hay mùa thi sau, ban tổ chức dùng đúng danh sách tác giả đã lưu, không lấy theo trí nhớ hay theo người hiện còn liên lạc. Hồ sơ đăng ký đội vì vậy nên được giữ cùng kết quả chấm, theo thời hạn lưu trữ đã thông báo.

Câu hỏi thường gặp

Trưởng nhóm có được nhận toàn bộ giải rồi tự chia không?

Được nếu tất cả thành viên đồng ý bằng văn bản uỷ quyền, nhưng không nên làm mặc định. Về thuế, chứng từ ghi tên ai thì người đó nhận thu nhập. Trao trực tiếp cho từng người theo tỷ lệ đăng ký minh bạch hơn và tránh tranh chấp nội bộ.

Người cố vấn có được chia giải không?

Theo luật, người chỉ hỗ trợ, góp ý không phải đồng tác giả, nên không mặc nhiên có quyền với giải. Nếu đội muốn cảm ơn bằng một phần giải, đó là thoả thuận riêng của đội. Thể lệ có thể có giải riêng cho người hướng dẫn nếu ban tổ chức muốn ghi nhận.

Đội đổi tên sau khi đăng ký có ảnh hưởng gì không?

Thường không ảnh hưởng tới quyền lợi nếu danh sách thành viên giữ nguyên, nhưng nên báo ban tổ chức trước thời điểm chốt để in ấn, công bố đúng. Tên đội không phải tên tác giả; tên từng thành viên mới là phần cần chính xác.

Thành viên đội ở nước ngoài thì nhận giải thế nào?

Ban tổ chức chuyển phần của người đó theo tỷ lệ đã đăng ký, có thể qua chuyển khoản quốc tế, và khấu trừ thuế theo quy định với cá nhân không cư trú nếu có. Nên hỏi kế toán về chứng từ trước khi chuyển.

Có nên giới hạn số thành viên tối đa của một đội không?

Nên. Giới hạn giúp so sánh công bằng giữa các đội và giảm tình trạng gắn tên người không đóng góp. Con số tuỳ loại cuộc thi; điều quan trọng là ghi rõ trong thể lệ và áp dụng như nhau cho mọi đội.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138