Quy mô cuộc thi là số bài hợp lệ bạn dự kiến nhận được, ước tính bằng phép tính phễu: số người đủ điều kiện nhân tỷ lệ biết tới cuộc thi, nhân tỷ lệ thật sự quan tâm, nhân tỷ lệ hoàn thành bài, rồi trừ phần bài không hợp lệ. Con số này cần có trước khi lên lịch chấm, mời giám khảo và lập dự toán, vì cả ba đều tính theo số bài.
Nhiều ban tổ chức bỏ qua bước này và đặt kế hoạch theo cảm giác, rồi hoặc chới với khi bài về gấp ba dự kiến, hoặc lúng túng khi cơ cấu mười giải chỉ có mười hai bài dự thi. Bài này đi qua cách chọn nhóm đối tượng theo quy mô mong muốn, phép tính phễu với ví dụ giả định, những yếu tố làm số bài lệch xa dự kiến, quy mô kéo theo quyết định gì và cách theo dõi giữa kỳ để kịp điều chỉnh. Phần viết điều kiện dự thi trong thể lệ thuộc chuyên mục thể lệ.
Vì sao phải ước quy mô trước khi lên lịch và dự toán
Gần như mọi con số trong kế hoạch cuộc thi đều phụ thuộc vào số bài. Thời gian chấm bằng số bài nhân thời gian chấm một bài nhân số người chấm mỗi bài. Số giám khảo sơ khảo, dung lượng lưu trữ, số giờ trực trả lời thí sinh, số giải hợp lý, thậm chí cả địa điểm cho vòng thuyết trình đều đi theo. Không có con số ước tính, các phần đó chỉ là đoán.
Ước tính sai theo chiều nào cũng có giá. Ước quá thấp, giám khảo bị quá tải, chấm vội, lịch công bố phải lùi và thí sinh bắt đầu nghi ngờ. Ước quá cao, bạn thuê dư nhân lực, đặt dư giải, và cuộc thi trông vắng vẻ khi công bố ít bài so với kỳ vọng đã truyền thông.
Ước tính cũng giúp ban tổ chức nói chuyện với người duyệt và nhà tài trợ bằng con số có lập luận thay vì một lời hứa chung chung. Khi được hỏi "cuộc thi sẽ có bao nhiêu người tham gia", câu trả lời "khoảng năm mươi bài hợp lệ, dựa trên các giả định này" đáng tin hơn nhiều so với "chắc sẽ đông".
Nhóm đối tượng ảnh hưởng tới quy mô thế nào
Cùng một chủ đề, chọn nhóm đối tượng khác nhau cho quy mô rất khác nhau. Bảng dưới gợi ý xu hướng; con số thật phụ thuộc từng cuộc thi.
| Kiểu nhóm đối tượng | Xu hướng quy mô | Điều cần cân nhắc |
|---|---|---|
| Nhân viên một đơn vị | Biết trước trần, tỷ lệ tham gia phụ thuộc mạnh vào sự ủng hộ của lãnh đạo bộ phận | Tránh mùa cao điểm công việc |
| Hội viên một hội nghề | Trần biết trước, người dự thường có chuyên môn | Bài ít nhưng chất lượng đồng đều hơn |
| Người làm nghề trong một tỉnh, thành | Vừa phải, tiếp cận qua hội nghề và trường đào tạo | Ước số người làm nghề khó, nên dùng khoảng |
| Công chúng một vùng hoặc toàn quốc, không chuyên | Có thể rất lớn nhưng biến động mạnh theo truyền thông | Nhiều bài không hợp lệ, việc lọc tốn công |
| Nhóm được mời chọn lọc | Nhỏ, gần như biết trước | Hợp khi cần chất lượng cao, khối lượng chấm nhẹ |
Chọn nhóm đối tượng là quyết định của mục tiêu chứ không phải của quy mô. Nhưng khi hai nhóm cùng phục vụ mục tiêu, quy mô ước tính là căn cứ tốt để chọn nhóm vừa với sức của ban tổ chức.
Ước tính số bài bằng phép tính phễu
Cách ước tính có cơ sở là đi qua từng tầng của phễu, mỗi tầng nhân với một tỷ lệ thận trọng. Ví dụ dưới là một hội nghề tổ chức cuộc thi ảnh cho người làm nghề trong khu vực.
- Ước số người đủ điều kiện trong nhóm đối tượng. Ví dụ giả định: khoảng hai nghìn hội viên và người làm nghề mà các kênh của hội có thể chạm tới.
- Ước tỷ lệ biết tới cuộc thi qua các kênh truyền thông dự kiến. Ví dụ giả định ba mươi phần trăm, tức khoảng sáu trăm người.
- Ước tỷ lệ quan tâm thật sự, đọc thể lệ, cân nhắc tham gia. Ví dụ giả định hai mươi phần trăm số người biết tới, khoảng một trăm hai mươi người.
- Ước tỷ lệ hoàn thành và nộp bài trong số người quan tâm. Ví dụ giả định một nửa, khoảng sáu mươi bài.
- Trừ tỷ lệ bài không hợp lệ do sai định dạng, sai chủ đề, thiếu thông tin. Ví dụ giả định mười phần trăm, còn khoảng năm mươi bốn bài vào sơ khảo.
Các tỷ lệ trên hoàn toàn là giả định để minh hoạ cách tính; tỷ lệ thật phụ thuộc vào chủ đề, độ khó, giải thưởng và sức truyền thông. Nên tính ba kịch bản: thận trọng, chính và lạc quan, bằng cách đổi các tỷ lệ. Kế hoạch chấm dựng theo kịch bản chính nhưng có sẵn phương án khi số bài chạm kịch bản lạc quan. Sau mùa đầu tiên, hãy thay giả định bằng số liệu thật.
Những yếu tố làm số bài lệch xa dự kiến
Độ khó của bài. Một bức ảnh có sẵn trong máy khác hẳn một bộ ảnh phải đi chụp mới; một ý tưởng một trang khác hẳn một bản kế hoạch có thử nghiệm. Mỗi bước yêu cầu thêm làm tỷ lệ hoàn thành giảm rõ.
Thời điểm. Thời hạn nộp rơi vào mùa cao điểm công việc, kỳ nghỉ dài hay mùa vụ làm số bài giảm, dù mọi thứ khác giữ nguyên.
Kênh truyền thông. Một lời kêu gọi từ hội nghề hay trưởng bộ phận thường hiệu quả hơn nhiều so với một bài đăng chung trên mạng xã hội, vì nó đến đúng người và có người bảo chứng.
Sức hút của hội đồng chấm và giải thưởng. Người làm nghề quan tâm tới việc ai chấm bài mình. Giải thưởng cũng ảnh hưởng, nhưng với nhóm chuyên môn, cơ hội được trưng bày hay được biết tới thường kéo người hơn tiền.
Rào cản thủ tục. Đăng ký nhiều bước, yêu cầu giấy tờ ngay từ đầu, cổng nộp bài khó dùng trên điện thoại: mỗi rào cản làm rơi một phần người đã định nộp.
Một lời chia sẻ bất ngờ. Cuộc thi được một người có ảnh hưởng chia sẻ có thể tăng vọt số bài, phần lớn từ người ngoài nhóm đối tượng. Đây là lý do phải có sẵn bước lọc hợp lệ.
Quy mô quyết định những gì trong kế hoạch
Con số ước tính từ phễu không chỉ để báo cáo. Nó là đầu vào cho ít nhất bốn quyết định. Thứ nhất là số vòng chấm: vài chục bài có thể chấm một vòng với cả hội đồng, vài trăm bài nên có sơ khảo để lọc, còn hơn nữa có thể cần thêm vòng kiểm tra hợp lệ do cộng tác viên làm theo danh mục rõ ràng.
Thứ hai là số giám khảo và thời gian chấm, tính bằng số bài nhân thời gian chấm một bài nhân số người chấm mỗi bài. Thứ ba là cách nhận bài: nhận qua thư điện tử chỉ ổn khi số bài nhỏ, còn khi lớn hơn cần một cách tổ chức có mã bài, có xác nhận tự động, có thư mục theo vòng để không thất lạc.
Thứ tư là cơ cấu giải. Số giải nên tương xứng với số bài dự kiến: quá nhiều giải so với số bài khiến giải mất giá trị, quá ít giải khiến người tham gia thấy cơ hội quá mong manh. Một cách làm thận trọng là công bố các giải chính cố định, còn số giải khuyến khích ghi là "tối đa", kèm nguyên tắc chỉ trao khi bài đạt chuẩn. Ví dụ giả định: với khoảng năm mươi bài, một cơ cấu gồm ba giải chính và tối đa năm giải khuyến khích là hợp lý; nếu số bài vượt xa dự kiến, ban tổ chức có thể bổ sung giải khi kinh phí cho phép.
Quy mô cũng là căn cứ để quyết định có chia bảng hay không. Chia bảng chuyên nghiệp và không chuyên, cá nhân và nhóm chỉ có ý nghĩa khi mỗi bảng có đủ bài để so sánh; nếu kịch bản chính cho thấy mỗi bảng chỉ vài bài, một bảng chung kèm giải khuyến khích cho nhóm yếu thế thường hợp lý hơn.
Theo dõi số bài giữa kỳ và điều chỉnh kịp
Phễu không chỉ dùng lúc lập kế hoạch. Trong thời hạn nộp, so số liệu thật với từng tầng của phễu giúp bạn biết vấn đề nằm ở đâu và sửa đúng chỗ.
- Đặt hai mốc kiểm tra: khoảng một phần ba và một nửa thời hạn nộp. Ghi số bài đã nhận, số người đăng ký hoặc hỏi thông tin nếu có.
- Nhớ rằng phần lớn bài thường về sát hạn chót, nên số bài giữa kỳ thấp chưa chắc là báo động; hãy so với số người đã đăng ký hoặc đã hỏi.
- Nếu ít người hỏi, vấn đề ở tầng biết tới: cần thêm kênh, nhờ hội nghề hay trưởng bộ phận nhắc lại.
- Nếu nhiều người hỏi mà ít người nộp, vấn đề ở tầng hoàn thành: xem lại yêu cầu có quá nặng, câu hỏi nào lặp lại nhiều, có rào cản thủ tục nào không.
- Nếu bài không hợp lệ nhiều, vấn đề ở cách diễn đạt thể lệ hoặc chủ đề: đăng giải thích bổ sung kèm ví dụ, không đổi luật chơi.
- Ghi lại mọi điều chỉnh và kết quả của nó để mùa sau có tỷ lệ phễu thật thay cho giả định.
Ví dụ giả định: giữa kỳ, một cuộc thi viết ở Khánh Hoà có khá nhiều người hỏi về cách trình bày nhưng mới nhận vài bài. Ban tổ chức nhận ra thể lệ yêu cầu bản in kèm bản số, một rào cản không cần thiết với người viết đi làm. Họ bỏ yêu cầu bản in ở vòng đầu, chỉ đòi khi bài vào chung khảo, thông báo công khai cho mọi người, và số bài trong nửa sau thời hạn tăng rõ. Điều chỉnh này không đổi tiêu chí chấm hay chủ đề, nên không làm thiệt người đã nộp; đó là ranh giới cần giữ khi sửa cách nhận bài giữa chừng.
Câu hỏi thường gặp
Cuộc thi lần đầu không có số liệu cũ thì lấy tỷ lệ phễu ở đâu?
Bạn có thể tham khảo kinh nghiệm của các hoạt động tương tự trong cùng đơn vị, như tỷ lệ người tham gia khảo sát nội bộ hay sự kiện của hội, hoặc hỏi những người từng tổ chức cuộc thi cùng thể loại. Ghi rõ đây là giả định và chọn tỷ lệ thận trọng. Sau mùa đầu, số liệu thật sẽ thay cho giả định.
Số bài thực tế cao gấp đôi dự kiến thì làm gì?
Trước hết làm kỹ bước kiểm tra hợp lệ. Sau đó xem lại kế hoạch chấm: có thể mời thêm giám khảo sơ khảo theo cùng tiêu chí, hoặc lùi ngày công bố. Cần thông báo cho thí sinh nếu lịch thay đổi. Đây cũng là thông tin quý để điều chỉnh tỷ lệ phễu cho mùa sau.
Số bài quá ít thì có nên huỷ cuộc thi không?
Thường chưa cần. Trước hết thử gia hạn một lần theo quy định thể lệ và tăng truyền thông đúng kênh. Nếu vẫn ít, ban tổ chức có thể giảm số giải theo nguyên tắc đã công bố hoặc chỉ trao giải cho bài đạt chuẩn. Huỷ là lựa chọn cuối và cần tôn trọng công sức của những người đã nộp.
Có nên đặt giới hạn số bài mỗi người được nộp không?
Nên, nhất là với cuộc thi ảnh hay thiết kế, nơi một người có thể gửi rất nhiều bài. Giới hạn giúp khối lượng chấm dễ dự đoán hơn và khuyến khích thí sinh tự chọn bài tốt nhất. Khi ước tính quy mô, hãy tính cả số người và số bài trung bình mỗi người.
Bao nhiêu bài thì nên có vòng sơ khảo?
Không có ngưỡng cố định. Cách tính là xem hội đồng chung khảo có thể chấm kỹ toàn bộ bài trong thời gian cho phép hay không. Nếu tổng giờ chấm vượt quá thời gian giám khảo có, cần thêm vòng sơ khảo để lọc. Phép tính thời gian chấm trong bài về lịch tổ chức cuộc thi giúp trả lời câu này.
Có nên công bố số bài đã nhận trong thời gian nộp không?
Có thể, nếu con số đủ lớn để khuyến khích người khác tham gia. Nếu số bài còn ít, công bố có thể làm người khác ngần ngại. Dù chọn cách nào, sau khi kết thúc nên công bố tổng số bài hợp lệ cùng kết quả, vì đây là thông tin thể hiện sự minh bạch.