GiamKhao.comGiám Khảo
Lập ban giám khảo

Trưởng ban giám khảo làm gì: vai trò, quyền hạn và cách chọn người

Trưởng ban giám khảo điều phối việc chấm, chủ trì thảo luận, giữ quy chế và ký biên bản. Quyền hạn nên dừng ở đâu, ai hợp vai này và những việc không nên giao.

Senior Vietnamese woman seen from behind standing at the head of a meeting table in a Hue conference room, gesturing toward seated colleagues, warm side light

Trưởng ban giám khảo là người điều phối công việc của cả ban: thống nhất cách hiểu tiêu chí trước khi chấm, chủ trì các buổi thảo luận, xử lý điểm lệch và tình huống phát sinh theo quy chế, rồi ký biên bản kết quả cùng các thành viên. Trưởng ban không phải người chấm “nặng ký” nhất hay người có tiếng nói cuối cùng về mọi bài; điểm của họ thường có trọng số như mọi giám khảo khác.

Hiểu sai vai trò này dẫn tới hai kiểu ban giám khảo hỏng: hoặc trưởng ban áp đặt gu của mình lên cả ban, hoặc không ai điều phối và buổi chung khảo trôi thành cuộc tranh luận bất tận. Bài này làm rõ trưởng ban làm gì trong từng giai đoạn, quyền hạn nên ghi thế nào trong quy chế và chọn ai vào vị trí này.

Việc của trưởng ban trước đợt chấm

Phần lớn giá trị của trưởng ban nằm ở giai đoạn trước khi giám khảo mở bài đầu tiên. Những việc nên giao rõ cho trưởng ban:

  • Góp ý bảng tiêu chí cùng ban tổ chức trước khi thể lệ công bố, để tiêu chí chấm được, đo được và không chồng chéo nhau.
  • Chủ trì buổi chấm mẫu: cả ban chấm chung hai đến ba bài, so điểm, bàn vì sao lệch, thống nhất cách hiểu từng mức điểm.
  • Nhận và xem các bản khai báo quan hệ của thành viên cùng thư ký, đề xuất cách phân bài để người có quan hệ không chấm bài liên quan.
  • Chốt lịch làm việc của ban: hạn chấm từng vòng, ngày họp, cách liên lạc khi có tình huống.
  • Thống nhất với ban tổ chức ranh giới quyền hạn: việc gì ban giám khảo tự quyết, việc gì phải hỏi ban tổ chức, như loại bài vi phạm thể lệ hay thay đổi cơ cấu giải.

Một trưởng ban làm tốt giai đoạn này sẽ thấy đợt chấm êm hơn hẳn: điểm ít lệch, ít câu hỏi giữa chừng, buổi thảo luận chung khảo đi thẳng vào những bài thật sự khó.

Trong đợt chấm: theo dõi, không can thiệp

Khi các giám khảo chấm độc lập, trưởng ban không nên xem điểm của người khác rồi góp ý “sao chấm bài này thấp vậy”. Chấm độc lập chỉ có giá trị khi từng người không bị ảnh hưởng bởi điểm của nhau. Việc của trưởng ban lúc này là cùng thư ký theo dõi tiến độ, trả lời câu hỏi về cách hiểu tiêu chí và ghi lại những câu hỏi đó để trả lời chung cho cả ban, tránh mỗi người nhận một lời giải thích khác nhau.

Khi một giám khảo phát hiện bài có dấu hiệu vi phạm, chẳng hạn ảnh nghi lấy từ người khác hoặc bài viết trùng phần lớn với một bài đã đăng, họ báo cho trưởng ban và thư ký. Trưởng ban không tự loại bài, mà đề nghị ban tổ chức kiểm tra theo quy trình trong thể lệ. Tách bạch như vậy giúp ban giám khảo giữ vai trò chấm chất lượng, còn quyết định loại bài thuộc về bên ban hành thể lệ.

Trưởng ban cũng là người đầu tiên nhận khi một giám khảo xin rút vì lý do cá nhân hoặc phát hiện xung đột lợi ích muộn. Quy chế đã ghi sẵn cách xử lý; trưởng ban chỉ cần áp dụng và ghi vào biên bản, không cần ứng biến.

Chủ trì buổi thảo luận chung khảo

Buổi chung khảo là nơi trưởng ban thể hiện vai trò rõ nhất. Một trình tự gọn, dễ áp dụng cho ban ba đến bảy người:

  1. Thư ký đọc bảng điểm tổng hợp, chỉ ra những bài có điểm đồng thuận cao và những bài có điểm lệch lớn giữa các giám khảo.
  2. Ban xác nhận nhanh nhóm bài đồng thuận, chỉ bàn lại nếu có người đề nghị.
  3. Với mỗi bài lệch, trưởng ban mời người chấm cao nhất và người chấm thấp nhất trình bày lý do theo tiêu chí, mỗi người trong thời gian giới hạn.
  4. Các thành viên khác nêu ý kiến; trưởng ban giữ cho cuộc bàn bám vào tiêu chí, không trượt sang sở thích cá nhân hay danh tiếng của thí sinh.
  5. Từng giám khảo được quyền điều chỉnh điểm của mình sau thảo luận, có ghi lại điểm trước và sau.
  6. Nếu vẫn hoà ở vị trí có giải, áp dụng quy tắc trong thể lệ; chỉ khi thể lệ trao quyền, trưởng ban mới dùng phiếu quyết định.
  7. Thư ký đọc lại kết quả, cả ban ký biên bản.

Trưởng ban nên phát biểu ý kiến của mình sau cùng ở mỗi bài. Nếu người điều phối nói trước, các thành viên dè dặt dễ xuôi theo, và buổi thảo luận mất đi lý do tồn tại.

Quyền hạn: nên và không nên trao cho trưởng ban

Quy chế làm việc nên liệt kê quyền hạn của trưởng ban bằng câu cụ thể. Bảng dưới gợi ý cách chia, ban tổ chức điều chỉnh theo quy mô cuộc thi.

Nội dungNên trao cho trưởng banKhông nên trao
Điểm của chính mìnhTrọng số như các giám khảo khácHệ số nhân riêng cho điểm trưởng ban
Hoà điểm ở vị trí có giảiPhiếu quyết định nếu thể lệ ghi rõ từ trướcTự đặt ra cách phá hoà sau khi đã thấy bài
Phân bài cho giám khảoĐề xuất cùng thư ký để tránh xung đột lợi íchTự chọn bài mình muốn chấm
Bài nghi vi phạmĐề nghị ban tổ chức kiểm traTự loại bài
Nhận xét công bốBiên tập nhận xét chung của banSửa nhận xét riêng của thành viên mà không hỏi
Không trao giải ở một hạngĐề xuất kèm lý do nếu thể lệ cho phépQuyết định thay ban tổ chức

Điểm chung của cột phải là: trưởng ban điều phối và đề xuất, còn những quyết định làm thay đổi luật chơi phải dựa trên thể lệ đã công bố. Điều này bảo vệ chính trưởng ban khi có khiếu nại.

Ai hợp làm trưởng ban

Người có kinh nghiệm chấm nhiều hơn là người nổi tiếng nhất. Một người từng làm thành viên ở nhiều cuộc thi biết buổi chung khảo dễ trượt ở đâu và biết giữ nhịp. Danh tiếng giúp cuộc thi được chú ý, nhưng người nổi tiếng chưa quen điều phối có thể biến buổi thảo luận thành buổi nghe một người nói.

Người được các thành viên khác tôn trọng về chuyên môn. Trưởng ban không có quyền ép điểm, nên sức nặng của họ nằm ở uy tín. Nếu cả ban đều là chuyên gia lâu năm mà trưởng ban mới vào nghề, buổi thảo luận sẽ khó dẫn dắt.

Người chịu làm việc giấy tờ. Trưởng ban ký biên bản, duyệt nhận xét chung, trả lời ban tổ chức khi có khiếu nại. Người chỉ muốn chấm bài và không muốn đụng đến văn bản không hợp vị trí này.

Người không có quyền lợi gắn với kết quả. Đại diện nhà tài trợ, lãnh đạo đơn vị sẽ sử dụng ý tưởng đoạt giải hay người quản lý trực tiếp của thí sinh không nên làm trưởng ban, dù họ có thể là thành viên.

Trưởng ban trong cuộc thi nội bộ doanh nghiệp

Ở cuộc thi sáng kiến hay cuộc thi tài năng trong công ty, thói quen thường gặp là giao ghế trưởng ban cho người có chức vụ cao nhất. Cách này có rủi ro: nhân viên khó phân biệt điểm của giám đốc với ý muốn của giám đốc, các giám khảo cấp dưới ngại phản biện, và mọi kết quả đều bị đọc như quyết định quản lý.

Một phương án tốt hơn là để lãnh đạo cao nhất làm người trao giải và công bố kết quả, còn trưởng ban là một trưởng bộ phận được tôn trọng về chuyên môn hoặc một giám khảo bên ngoài. Nếu lãnh đạo vẫn muốn tham gia chấm, họ có thể là thành viên với trọng số như mọi người và phát biểu sau cùng trong mỗi lượt thảo luận.

Cuộc thi nội bộ cũng nên công bố tên trưởng ban cùng một câu mô tả vai trò ngay trong thể lệ, chẳng hạn “trưởng ban điều phối việc chấm và ký biên bản, không có quyền quyết định riêng ngoài trường hợp hoà điểm ghi tại mục X”. Một câu như vậy tháo được rất nhiều nghi ngờ trước khi chúng kịp hình thành.

Sau khi công bố: trưởng ban trước khiếu nại và phúc khảo

Công việc của trưởng ban chưa xong ở lễ trao giải. Trong thời hạn khiếu nại ghi ở thể lệ, ban tổ chức có thể nhận yêu cầu phúc khảo hoặc câu hỏi về việc chấm. Trưởng ban là người đại diện ban giám khảo trả lời về mặt chuyên môn: bài được chấm theo tiêu chí nào, mấy người chấm, có qua thảo luận không, lý do chính khiến bài không vào giải. Câu trả lời nên dựa trên phiếu chấm và biên bản đã lưu, không dựa trên trí nhớ.

Một nguyên tắc nên giữ là trưởng ban không tự chấm lại bài bị khiếu nại rồi đưa ra kết luận một mình. Nếu thể lệ có phúc khảo, việc phúc khảo do giám khảo chưa chấm bài đó hoặc do một nhóm được chỉ định thực hiện theo quy chế, trưởng ban điều phối và ký kết quả. Như vậy kết luận phúc khảo không bị coi là một người tự bảo vệ quyết định cũ của mình.

Khi khiếu nại chuyển thành tranh cãi công khai trên mạng xã hội, trưởng ban không nên tự lên tiếng bằng tài khoản cá nhân. Thông tin chính thức đi qua ban tổ chức, với nội dung đã được ban giám khảo xác nhận. Trưởng ban giúp soạn phần giải thích chuyên môn: ngắn, bám tiêu chí, không bình luận về con người thí sinh. Một lời giải thích bình tĩnh và có căn cứ thường dập tranh cãi nhanh hơn mọi lời thanh minh dài dòng.

Cuối cùng, trưởng ban nên góp một bản ghi chú ngắn cho mùa sau: tiêu chí nào khó chấm, quy tắc nào gây vướng, giám khảo nào làm việc tốt. Đây là tài sản quý nhất mà một mùa thi để lại cho ban tổ chức.

Câu hỏi thường gặp

Trưởng ban giám khảo có được chấm điểm không?

Có, trong phần lớn cuộc thi trưởng ban vẫn chấm như một thành viên. Điều nên tránh là cho điểm của trưởng ban hệ số cao hơn, vì khi đó một người quyết định phần lớn kết quả và vai trò của các giám khảo khác trở nên hình thức.

Ai chọn trưởng ban: ban tổ chức hay các giám khảo?

Cả hai cách đều dùng được. Ban tổ chức chỉ định giúp chủ động và công bố sớm. Để các giám khảo tự bầu ở buổi họp đầu tạo cảm giác bình đẳng hơn, phù hợp với ban gồm những chuyên gia ngang hàng. Cách nào cũng nên ghi vào quy chế.

Trưởng ban có phải chịu trách nhiệm khi bị khiếu nại không?

Trưởng ban đại diện ban giám khảo giải trình về việc chấm, nhưng trách nhiệm về thể lệ, quy trình tiếp nhận và trao giải thuộc ban tổ chức. Quy chế nên ghi rõ ranh giới này. Tranh chấp có yếu tố pháp lý thì nên hỏi luật sư, chẳng hạn qua dịch vụ hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.

Trưởng ban rút lui giữa chừng thì sao?

Quy chế nên chỉ định sẵn người thay, thường là thành viên giàu kinh nghiệm nhất hoặc phó ban nếu có. Người thay tiếp tục với các tài liệu và biên bản đã có, không cần làm lại các bước đã xong, và việc thay người được ghi vào biên bản.

Có cần phó trưởng ban không?

Với ban ba đến năm người thì thường không cần. Với cuộc thi nhiều hạng mục và nhiều tiểu ban, mỗi tiểu ban nên có người điều phối riêng, còn trưởng ban chung giữ việc thống nhất cách chấm giữa các tiểu ban và chủ trì vòng chung khảo cuối.

Trưởng ban có được trao đổi với thí sinh không?

Không nên trao đổi riêng về bài dự thi trong suốt cuộc thi. Mọi câu hỏi của thí sinh đi qua ban tổ chức. Sau khi công bố, trưởng ban có thể tham gia buổi chia sẻ nhận xét chung nếu ban tổ chức sắp xếp, nhưng không giải thích điểm riêng của từng người ngoài quy trình phúc khảo.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138