GiamKhao.comGiám Khảo
Lên kế hoạch tổ chức cuộc thi

Mục tiêu tổ chức cuộc thi: cách đặt mục tiêu rõ và chọn chỉ số đo thành công

Cách đặt mục tiêu khi tổ chức cuộc thi: sáu nhóm mục tiêu thường gặp, chỉ số đo phù hợp từng nhóm và cách mục tiêu quyết định tiêu chí, giải thưởng.

Vietnamese woman manager seen from behind writing on a blank whiteboard in a small Da Nang meeting room, two colleagues listening with coffee cups, warm afternoon side light

Mục tiêu tổ chức cuộc thi là câu trả lời cho câu hỏi "sau khi trao giải, điều gì phải khác đi so với trước", được viết thành một câu cụ thể kèm hai đến ba chỉ số đo được. "Lan toả tinh thần sáng tạo" chưa phải mục tiêu; "chọn ra ba ý tưởng cải tiến quy trình kho được ban giám đốc duyệt thử nghiệm trong quý sau" mới là mục tiêu, vì nó cho biết cần thi cái gì, ai chấm và đến cuối bạn kiểm được đã đạt hay chưa.

Phần lớn cuộc thi làm xong mà không ai biết có thành công hay không, vì mục tiêu ban đầu chỉ là một khẩu hiệu. Bài này giúp bạn tách sáu nhóm mục tiêu hay gặp, chọn chỉ số đúng cho từng nhóm, tránh chọn chỉ số dễ đếm nhưng vô nghĩa, và thấy mục tiêu kéo theo những quyết định thiết kế nào. Ví dụ trong bài đều là ví dụ giả định.

Sáu nhóm mục tiêu hay gặp khi tổ chức cuộc thi

Tìm giải pháp hoặc ý tưởng. Doanh nghiệp, cơ quan cần lời giải cho một bài toán cụ thể: giảm hao hụt, cải tiến dịch vụ, thiết kế bao bì mới. Thứ quý là bài thắng có dùng được hay không, chứ không phải số bài.

Thu thập tư liệu, tác phẩm. Hội nghề, tổ chức văn hoá muốn có kho ảnh, bài viết, video về một chủ đề. Thứ quý là số tác phẩm đủ chất lượng và quyền sử dụng chúng sau cuộc thi.

Phát hiện người có năng lực. Doanh nghiệp tìm nhân sự tiềm năng, hội nghề tìm gương mặt mới. Thứ quý là những người được phát hiện và việc họ được giao gì sau đó.

Gắn kết cộng đồng hoặc nhân viên. Câu lạc bộ, công ty muốn mọi người cùng tham gia một hoạt động chung. Thứ quý là tỷ lệ tham gia và mức độ hào hứng, không phải bài thắng xuất sắc đến đâu.

Nâng chuẩn nghề. Cuộc thi tay nghề, thi kỹ năng nhằm đặt ra mốc chất lượng cho cả ngành hoặc cả đơn vị. Thứ quý là tiêu chí chấm được người trong nghề công nhận và dùng lại.

Truyền thông cho một thông điệp hoặc thương hiệu. Cuộc thi là cái cớ để công chúng chú ý tới một chủ đề. Thứ quý là số người tiếp cận đúng đối tượng, nhưng nếu đây là mục tiêu duy nhất thì cần đặc biệt cẩn trọng để cuộc thi không biến thành quảng cáo trá hình, khiến thí sinh thấy bị lợi dụng.

Mỗi cuộc thi chỉ nên có một mục tiêu chính

Ban tổ chức thường muốn một cuộc thi làm được mọi thứ: vừa tìm ý tưởng hay, vừa gắn kết, vừa truyền thông. Vấn đề là các mục tiêu này kéo thiết kế theo những hướng ngược nhau. Muốn gắn kết thì phải dễ tham gia, thể lệ nhẹ, nhiều giải khuyến khích. Muốn tìm ý tưởng dùng được thì phải đòi hỏi bài có phân tích, có số liệu, chấm khắt khe, và chấp nhận chỉ có vài bài đạt. Cố ôm cả hai, bạn sẽ có một thể lệ nửa vời: quá nặng với người muốn chơi cho vui, quá nhẹ với người muốn làm nghiêm túc.

Cách xử lý là chọn một mục tiêu chính và tối đa hai mục tiêu phụ, rồi xếp hạng chúng. Khi có xung đột trong thiết kế, mục tiêu chính thắng. Ví dụ giả định: một công ty bán lẻ ở Cần Thơ đặt mục tiêu chính là tìm ý tưởng giảm thời gian chờ thanh toán, mục tiêu phụ là để nhân viên cửa hàng thấy ý kiến của mình được lắng nghe. Vì mục tiêu chính là ý tưởng dùng được, vòng chung khảo đòi bài phải có thử nghiệm nhỏ tại cửa hàng. Vì mục tiêu phụ, mọi bài hợp lệ đều nhận phản hồi ngắn của giám khảo, kể cả bài không vào vòng trong.

Viết rõ thứ tự ưu tiên ngay trong kế hoạch giúp ban tổ chức không phải tranh luận lại từ đầu mỗi lần gặp quyết định khó.

Chỉ số đo phù hợp với từng loại mục tiêu

Chỉ số tốt là chỉ số đo đúng điều mục tiêu muốn, có thể đếm được và có mốc so sánh. Bảng dưới gợi ý chỉ số chính và chỉ số dễ gây hiểu nhầm cho từng nhóm.

Mục tiêu chínhChỉ số nên dùngChỉ số dễ gây hiểu nhầm
Tìm giải pháp, ý tưởngSố ý tưởng được duyệt triển khai thử; kết quả thử nghiệm sau một thời gianTổng số bài dự thi
Thu thập tư liệuSố tác phẩm đạt chuẩn sử dụng; số tác phẩm đã có thoả thuận quyền sử dụng rõ ràngLượt xem trang cuộc thi
Phát hiện người tàiSố người được mời vào dự án, khoá đào tạo hoặc vị trí mới sau cuộc thiSố người đăng ký
Gắn kếtTỷ lệ người tham gia trên tổng số người đủ điều kiện; tỷ lệ bộ phận có người dựSố giải đã trao
Nâng chuẩn nghềBộ tiêu chí được đơn vị dùng lại; mức chênh điểm giữa các giám khảoĐiểm trung bình của thí sinh
Truyền thôngSố người thuộc đúng nhóm đối tượng biết tới; số người hỏi thêm về chủ đềTổng lượt thích, lượt chia sẻ

Cột cuối không phải chỉ số vô dụng, mà là chỉ số dễ khiến bạn tưởng thành công trong khi mục tiêu chính chưa đạt. Một cuộc thi ý tưởng thu ba trăm bài nhưng không bài nào dùng được vẫn là cuộc thi trượt mục tiêu.

Viết câu mục tiêu theo năm bước

Quy trình dưới đây giúp biến một mong muốn mơ hồ thành câu mục tiêu kiểm tra được. Nên làm cùng người ra quyết định, vì họ là người sẽ đánh giá cuộc thi sau cùng.

  1. Hỏi người khởi xướng: nếu cuộc thi kết thúc mà chỉ được giữ lại một kết quả, đó là gì. Ghi nguyên văn câu trả lời.
  2. Xác định đối tượng hưởng lợi từ kết quả đó: ban lãnh đạo, hội viên, khách hàng, cộng đồng địa phương.
  3. Chuyển câu trả lời thành một trạng thái có thể quan sát: có bao nhiêu thứ, ai làm gì, vào thời điểm nào.
  4. Gắn một đến ba chỉ số kèm mốc. Mốc nên dựa trên lần tổ chức trước hoặc cuộc thi tương tự; nếu là lần đầu, ghi rõ đây là mốc ước lượng.
  5. Đọc lại câu mục tiêu cho một người ngoài ban tổ chức. Nếu họ không đoán được cuộc thi sẽ chấm theo hướng nào, câu mục tiêu còn quá chung.

Ví dụ giả định về kết quả sau năm bước: "Cuộc thi thiết kế bộ nhận diện cho lễ hội làng nghề nhằm chọn được một phương án hoàn chỉnh mà ban tổ chức lễ hội dùng được ngay trong mùa tới, với ít nhất bốn mươi bài hợp lệ từ người làm thiết kế trong vùng." Câu này cho biết đối tượng là người làm thiết kế, tiêu chí phải xét tính khả thi khi in ấn và thi công, và người đánh giá cuối là ban tổ chức lễ hội.

Mục tiêu kéo theo tiêu chí, giải thưởng và cách truyền thông

Khi mục tiêu đã rõ, nhiều quyết định khác gần như tự động. Tiêu chí chấm phải phản ánh mục tiêu: cuộc thi tìm giải pháp sẽ có trọng số lớn cho tính khả thi và chi phí triển khai, cuộc thi tư liệu có trọng số lớn cho giá trị ghi chép và tính chân thực, cuộc thi gắn kết thì tiêu chí nên đơn giản để người không chuyên vẫn có cơ hội.

Cơ cấu giải cũng đi theo. Mục tiêu tìm ý tưởng thì giải lớn nên đi kèm cơ hội triển khai, chẳng hạn được giao ngân sách thử nghiệm hoặc được làm việc cùng bộ phận liên quan. Mục tiêu gắn kết thì nhiều giải nhỏ, giải theo bộ phận hoặc giải cho nhóm đông người tham gia hợp lý hơn một giải nhất thật lớn. Mục tiêu tư liệu thì phải tính tới quyền sử dụng tác phẩm và ghi công tác giả khi dùng lại.

Truyền thông cũng khác. Cuộc thi tìm người tài cần đến đúng nơi người giỏi hay lui tới, như hội nghề, trường đào tạo chuyên ngành, nhóm cộng đồng chuyên môn. Cuộc thi gắn kết nội bộ cần trưởng các bộ phận đứng ra kêu gọi. Nếu bạn thấy kế hoạch truyền thông giống hệt nhau cho mọi loại cuộc thi, đó là dấu hiệu mục tiêu chưa thực sự được dùng để ra quyết định.

Những mục tiêu nên tránh hoặc phải viết lại

Một số câu thường xuất hiện trong kế hoạch nhưng không giúp gì cho thiết kế, thậm chí gây hại. Nếu gặp chúng, hãy viết lại.

  • "Thu hút càng nhiều bài càng tốt." Số bài lớn mà không đúng đối tượng làm tăng việc chấm và không đưa bạn tới kết quả. Hãy thay bằng số bài hợp lệ từ đúng nhóm đối tượng.
  • "Tạo sân chơi bổ ích." Câu này đúng với mọi cuộc thi nên không phân biệt được gì. Hỏi tiếp: bổ ích cho ai, theo nghĩa nào.
  • "Tăng tương tác trên mạng xã hội." Nếu đây là mục tiêu chính, cuộc thi dễ bị cuốn vào bình chọn đại chúng và lượt thích, mở cửa cho gian lận. Nên để tương tác là kết quả phụ.
  • "Thu thập thông tin người tham gia để chăm sóc sau này." Mục tiêu này đụng tới dữ liệu cá nhân; nếu có, phải nói rõ với thí sinh, có sự đồng ý của họ và tuân thủ quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân hiện hành, không được giấu sau danh nghĩa cuộc thi.
  • "Chọn ra người giỏi nhất." Cuộc thi chỉ chọn được bài tốt nhất trong số bài được gửi, theo tiêu chí đã công bố. Viết mục tiêu khiêm tốn hơn giúp tránh kỳ vọng sai và tranh cãi sau này.

Đo kết quả sau cuộc thi: thời điểm và cách ghi lại

Nhiều chỉ số chỉ đo được vài tuần hoặc vài tháng sau lễ trao giải. Ý tưởng được duyệt thử nghiệm hay chưa, người được phát hiện có được giao việc mới không, tác phẩm có được dùng trong ấn phẩm không: tất cả cần một mốc kiểm tra sau. Hãy ghi ngày kiểm tra đó ngay trong kế hoạch, kèm tên người chịu trách nhiệm đo, nếu không việc đo sẽ bị quên khi mọi người chuyển sang việc khác.

Cách ghi lại đơn giản nhất là một bảng ba cột: chỉ số, mốc đặt ra, kết quả thực tế, thêm một dòng giải thích chênh lệch. Ví dụ giả định: mốc là năm mươi bài hợp lệ, thực tế ba mươi hai bài, lý do là thời gian nộp rơi vào mùa cao điểm công việc. Dòng giải thích đó là bài học trực tiếp cho lần sau: đổi thời điểm, kéo dài hạn, hoặc nhờ trưởng bộ phận nhắc.

Đừng ngại ghi nhận một cuộc thi không đạt mục tiêu. Lãnh đạo và nhà tài trợ thường tin tưởng hơn một ban tổ chức báo cáo thẳng thắn kèm nguyên nhân, so với một bản tổng kết toàn lời khen mà không có con số đi kèm.

Câu hỏi thường gặp

Mục tiêu cuộc thi và chủ đề cuộc thi khác nhau thế nào?

Chủ đề là nội dung thí sinh làm bài, chẳng hạn ảnh về làng nghề hay ý tưởng giảm rác thải văn phòng. Mục tiêu là điều ban tổ chức muốn đạt được nhờ cuộc thi, như có kho tư liệu hay có giải pháp triển khai được. Cùng một chủ đề có thể phục vụ các mục tiêu khác nhau và vì vậy cần thể lệ, tiêu chí khác nhau.

Có nên công bố mục tiêu cuộc thi cho thí sinh biết không?

Nên công bố phần mục tiêu liên quan tới bài dự thi, vì thí sinh làm bài tốt hơn khi hiểu ban tổ chức cần gì. Ví dụ nói rõ ý tưởng thắng giải sẽ được thử nghiệm thực tế giúp thí sinh chú ý tới tính khả thi. Các chỉ số nội bộ như số người đăng ký hội viên thì không cần đưa vào thể lệ.

Cuộc thi lần đầu chưa có số liệu cũ thì đặt mốc thế nào?

Bạn có thể tham khảo quy mô cuộc thi tương tự trong cùng lĩnh vực, ước tính từ số người đủ điều kiện nhân với một tỷ lệ tham gia thận trọng, rồi ghi rõ đó là mốc ước lượng. Sau lần đầu, số liệu thực tế sẽ trở thành mốc cho các mùa sau, quan trọng hơn mọi phỏng đoán ban đầu.

Mục tiêu truyền thông có làm cuộc thi kém công bằng không?

Không nhất thiết, nhưng có nguy cơ nếu truyền thông lấn át chấm điểm, chẳng hạn kết quả dựa nhiều vào lượt thích. Cách giữ công bằng là để giám khảo quyết định phần lớn kết quả theo tiêu chí công bố, còn hoạt động truyền thông diễn ra song song và không ảnh hưởng tới điểm.

Một cuộc thi nội bộ nhỏ có cần viết mục tiêu kỹ như vậy không?

Không cần dài, nhưng vẫn cần một câu rõ ràng. Ngay cả cuộc thi trang trí góc làm việc cũng nên biết mục đích là gắn kết hay là cải thiện không gian, vì hai hướng đó dẫn tới tiêu chí và giải thưởng khác nhau. Viết một câu tốn vài phút mà tránh được nhiều tranh luận về sau.

Nếu giữa chừng mục tiêu thay đổi thì làm sao?

Nếu thay đổi không ảnh hưởng tới thể lệ đã công bố, ban tổ chức chỉ cần cập nhật kế hoạch nội bộ. Nếu nó buộc phải đổi tiêu chí chấm hay cơ cấu giải, hãy cân nhắc kỹ vì thí sinh đã làm bài theo luật cũ. Thường cách công bằng hơn là giữ nguyên cuộc thi hiện tại và đưa mục tiêu mới vào mùa sau.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138