GiamKhao.comGiám Khảo
Quy trình chấm các vòng

Chấm vòng thuyết trình trực tiếp: thứ tự lên, bấm giờ, hỏi đáp và ghi điểm tại chỗ

Cách tổ chức và chấm vòng thuyết trình cho cuộc thi ý tưởng, khởi nghiệp, hackathon: bốc thứ tự, giờ nói và giờ hỏi, quy tắc đặt câu hỏi, ghi điểm ngay sau mỗi đội.

Young Vietnamese team presenting to a panel in a modern hall in Ha Noi, presenter seen from behind, projector wall glowing blank white, judges seated in a row, wide angle

Chấm vòng thuyết trình trực tiếp công bằng cần bốn điều: thứ tự lên được bốc thăm hoặc xác định trước theo quy tắc, giờ nói và giờ hỏi đáp như nhau cho mọi đội, quy tắc đặt câu hỏi được thống nhất giữa giám khảo, và mỗi giám khảo ghi điểm ngay sau từng đội chứ không đợi đến cuối. Thiếu một trong bốn điều đó, kết quả dễ phụ thuộc vào chuyện ai lên đầu, ai được hỏi dễ, hay ai còn đọng lại trong trí nhớ lúc chấm.

Vòng thuyết trình hay gặp ở cuộc thi ý tưởng, khởi nghiệp, hackathon, cuộc thi sáng kiến nội bộ, nơi hồ sơ viết đã được sơ khảo và một số đội được mời trình bày. Bài này nói về cách tổ chức và cách chấm vòng đó. Phần huấn luyện thí sinh thuyết trình và phần lời dẫn chương trình không thuộc phạm vi bài.

Vòng thuyết trình chấm cái gì

Câu hỏi đầu tiên cần trả lời là vòng thuyết trình chấm nội dung hay chấm cách trình bày, hay cả hai với tỷ lệ nào. Với cuộc thi ý tưởng kinh doanh, ban giám khảo thường quan tâm tới bản thân ý tưởng, mức hiểu thị trường, năng lực đội. Kỹ năng nói trước đám đông chỉ là phương tiện. Nếu thể lệ cho kỹ năng trình bày quá nhiều điểm, đội nói hay sẽ thắng đội có ý tưởng tốt hơn mà nói vụng.

Ngược lại, có những cuộc thi mà thuyết trình chính là kỹ năng được đánh giá, ví dụ cuộc thi kỹ năng bán hàng nội bộ. Khi đó cách trình bày là nội dung. Điều quan trọng là ghi rõ trong thể lệ và trên phiếu chấm, để giám khảo không tự điều chỉnh theo gu.

Một câu hỏi nữa: điểm vòng thuyết trình có cộng với điểm hồ sơ không. Nếu có, tỷ lệ phải được công bố từ đầu. Nếu không, vòng thuyết trình chấm lại từ đầu, và hồ sơ viết chỉ là tài liệu tham khảo cho giám khảo. Cả hai cách đều hợp lý; điều không hợp lý là quyết định chuyện này khi đã biết đội nào hồ sơ mạnh, đội nào thuyết trình mạnh.

Thứ tự lên và hiệu ứng vị trí

Thứ tự lên ảnh hưởng tới điểm. Người chấm thường cần vài đội đầu để định hình mặt bằng, nên đội lên đầu có thể bị chấm dè dặt. Đội lên cuối được nhớ rõ hơn khi giám khảo bàn bạc. Không có thứ tự nào trung lập hoàn toàn.

Bốc thăm công khai là cách dễ chấp nhận nhất. Bốc thăm trước mặt đại diện các đội, ghi vào biên bản, công bố thứ tự ngay. Không đội nào còn lý do để cho rằng ban tổ chức xếp ai vào chỗ có lợi.

Ghi điểm ngay sau mỗi đội giảm hiệu ứng trí nhớ. Nếu giám khảo đợi tới cuối mới chấm cả mười đội, đội đầu sẽ bị nhớ mờ nhất. Ghi điểm ngay, không sửa lại sau khi xem các đội sau, trừ khi quy chế cho phép điều chỉnh có ghi chú.

Chấm thử với một đội mẫu trước giờ thi giúp định hình mặt bằng. Một số cuộc thi cho ban giám khảo xem một bài trình bày mẫu không tính điểm để thống nhất mặt bằng trước khi đội đầu lên. Cách này giảm thiệt thòi cho đội lên đầu.

Với nhiều đội, chia thành các phiên có nghỉ. Mười hai đội liên tục không nghỉ thì các đội ở giữa và cuối phiên chịu thiệt vì giám khảo mệt. Chia phiên, mỗi phiên bốn năm đội, có nghỉ giữa.

Khung thời gian cho mỗi đội, ví dụ giả định

Ví dụ giả định cho một cuộc thi ý tưởng khởi nghiệp ở Thành phố Hồ Chí Minh có tám đội vào vòng thuyết trình, ban giám khảo năm người.

PhầnThời lượngGhi chú
Đội chuẩn bị, kết nối thiết bị2 phútKhông tính giờ nói; thiết bị do ban tổ chức chuẩn bị sẵn
Thuyết trình7 phútBấm giờ công khai; báo hiệu khi còn 1 phút; hết giờ thì dừng
Hỏi đáp8 phútGiám khảo hỏi theo thứ tự đã thống nhất
Giám khảo ghi điểm3 phútĐội rời phòng; giám khảo không trao đổi
Cộng một đội20 phútTám đội khoảng 160 phút, chia hai phiên, nghỉ giữa 15 phút

Phép tính: 2 + 7 + 8 + 3 = 20 phút một đội, tám đội là 160 phút, cộng 15 phút nghỉ là gần ba giờ. Khung này cho thấy vì sao vòng thuyết trình hiếm khi có quá mười hai đội trong một ngày: đội thứ mười ba trở đi sẽ được chấm bởi một ban giám khảo đã ngồi hơn bốn giờ.

Hết giờ thì dừng, kể cả khi đội đang nói dở. Cho một đội thêm một phút vì "sắp xong rồi" là cho họ lợi thế mà các đội khác không có; nếu đã có lần thứ nhất thì sẽ có lần thứ hai.

Quy tắc đặt câu hỏi của giám khảo

Phần hỏi đáp là nơi dễ mất công bằng nhất. Giám khảo A hỏi đội này ba câu khó về tài chính, giám khảo B hỏi đội kia một câu dễ về động lực, kết quả là hai đội được kiểm tra ở hai mức khác nhau. Ban giám khảo nên thống nhất trước một vài nguyên tắc.

Thứ nhất, phân chia vai: mỗi giám khảo phụ trách một nhóm tiêu chí và đặt câu hỏi quanh nhóm đó, chẳng hạn một người hỏi về thị trường, một người hỏi về sản phẩm, một người hỏi về đội. Cách này đảm bảo mọi đội được hỏi đủ các mặt. Thứ hai, có một bộ câu hỏi lõi giống nhau cho mọi đội, ví dụ "khách hàng đầu tiên của các bạn là ai và các bạn đã nói chuyện với họ chưa", sau đó mới tới câu hỏi riêng theo từng bài. Thứ ba, câu hỏi để làm rõ, không phải để giảng giải hay khoe hiểu biết; giám khảo nói dài trong giờ hỏi đáp là lấy mất thời gian trả lời của đội.

Người điều phối nên giữ giờ hỏi đáp chặt như giờ thuyết trình, và có quyền nhắc giám khảo khi câu hỏi kéo dài. Điều này cần được nói trước với ban giám khảo để không ai thấy bị phật ý khi bị nhắc.

Ghi điểm tại chỗ và tổng hợp

Trình tự ghi điểm cho vòng thuyết trình như sau.

  1. Mỗi giám khảo có một phiếu cho mỗi đội, in sẵn mã đội theo thứ tự đã bốc thăm.
  2. Trong lúc đội trình bày, giám khảo ghi chú ngắn bên lề phiếu; chưa cho điểm.
  3. Sau hỏi đáp, đội rời phòng, giám khảo có ba phút yên lặng để cho điểm và viết một hai câu nhận xét.
  4. Thư ký thu phiếu của đội đó ngay, trước khi đội tiếp theo vào.
  5. Thư ký nhập điểm trong lúc các đội tiếp theo trình bày; người thứ hai đối chiếu.
  6. Sau đội cuối, thư ký trình bảng tổng hợp; ban giám khảo họp theo quy trình chung khảo nếu có bài cần bàn.
  7. Ký biên bản trước khi công bố.

Thu phiếu ngay sau mỗi đội là chi tiết quyết định. Phiếu còn nằm trên bàn giám khảo thì có khả năng bị sửa sau khi xem đội khác, dù không ai cố ý. Phiếu đã nằm trong tay thư ký thì điểm là điểm của khoảnh khắc đó.

Sự cố hay gặp trong vòng thuyết trình và cách xử lý

Những tình huống sau nên được dự liệu trong quy chế, để người điều phối xử lý ngay mà không phải hỏi ý kiến ai.

  • Thiết bị trình chiếu hỏng giữa chừng: dừng giờ, sửa hoặc chuyển thiết bị dự phòng, tiếp tục với thời gian còn lại; ghi vào biên bản.
  • Một thành viên đội vắng mặt: đội vẫn trình bày với số người có mặt nếu thể lệ cho phép, không trừ điểm vì lý do này trừ khi thể lệ quy định.
  • Đội trình bày nội dung khác hẳn hồ sơ đã nộp: giám khảo ghi chú; nếu thể lệ không cho sửa hồ sơ, xử lý theo điều khoản vi phạm.
  • Đội xin thêm giờ vì đến muộn do lý do khách quan: chuyển xuống cuối thứ tự nếu còn thời gian, không kéo dài giờ nói.
  • Giám khảo biết đội: đã khai báo từ trước thì không chấm đội đó; phát hiện tại chỗ thì báo người điều phối và rút khỏi phần chấm đội đó.
  • Khán giả cổ vũ ồn ào cho một đội: người điều phối nhắc giữ trật tự; giám khảo không chấm theo phản ứng khán giả.

Nếu có giải bình chọn của khán giả, giải đó tách khỏi điểm giám khảo và có quy tắc riêng; trộn tiếng vỗ tay vào điểm chuyên môn là cách nhanh nhất làm mất uy tín ban giám khảo.

Nhận xét sau vòng thuyết trình

Các đội vào vòng thuyết trình đã bỏ nhiều công sức, kể cả những đội không đoạt giải. Một hai câu nhận xét cụ thể từ giám khảo cho từng đội là thứ họ mang về được: điều ban giám khảo thấy thuyết phục, điều còn thiếu, câu hỏi mà đội chưa trả lời tốt. Nhận xét này lấy từ ô nhận xét trên phiếu, thư ký tổng hợp lại và ban giám khảo duyệt trước khi gửi.

Một số cuộc thi để giám khảo nhận xét trực tiếp ngay sau mỗi đội, trước khán giả. Cách này tạo không khí nhưng có rủi ro: lời khen hay chê công khai trước khi có kết quả có thể bị hiểu là gợi ý thứ hạng, và giám khảo nói trước sẽ khó giữ góc nhìn độc lập khi chấm. Nếu muốn nhận xét công khai, nên để sau khi đã thu phiếu của đội đó, và nhận xét theo hướng gợi mở hơn là đánh giá.

Nhận xét cũng nên tránh so sánh trực tiếp giữa các đội, kiểu "đội này hiểu thị trường hơn đội trước". So sánh là việc của buổi họp chấm, không phải của lời nhận xét gửi cho từng đội.

Chuẩn bị phòng, thiết bị và người hỗ trợ

Nhiều sự cố trong vòng thuyết trình bắt nguồn từ hậu cần chứ không phải từ việc chấm. Danh sách dưới đây nên được kiểm từ hôm trước.

  • Một máy trình chiếu và một máy tính của ban tổ chức đã cài sẵn bài của mọi đội, nhận bài trước hạn để tránh mỗi đội cắm một máy.
  • Thiết bị dự phòng: máy tính thứ hai, dây nối, micro dự phòng, pin.
  • Đồng hồ đếm ngược đặt ở chỗ đội nhìn thấy, tín hiệu báo khi còn một phút.
  • Bàn giám khảo xếp sao cho mọi người cùng nhìn rõ màn chiếu và người nói, không ai bị khuất.
  • Phòng chờ cho các đội chưa tới lượt, có người hướng dẫn gọi đội theo thứ tự.
  • Một người điều phối giữ nhịp và một thư ký thu phiếu, hai vai tách riêng.
  • Bản thứ tự lên đã bốc thăm, in đủ cho ban giám khảo và người điều phối.

Nhận bài trình chiếu của các đội trước và chạy thử trên máy của ban tổ chức là việc tốn một buổi nhưng tiết kiệm được nhiều phút chờ đợi mỗi lượt, và quan trọng hơn là đặt mọi đội vào cùng một điều kiện kỹ thuật.

Câu hỏi thường gặp

Có nên cho các đội xem thuyết trình của nhau không?

Tuỳ mục tiêu cuộc thi. Cho xem tạo không khí học hỏi, nhưng đội lên sau được lợi vì nghe được câu hỏi của giám khảo dành cho đội trước. Nếu có bộ câu hỏi lõi giống nhau, nên để các đội chờ ở phòng khác cho tới lượt mình.

Thuyết trình trực tuyến có chấm được như trực tiếp không?

Được, nếu mọi đội cùng hình thức. Trộn đội trực tiếp với đội trực tuyến tạo ra hai điều kiện khác nhau, đội trực tuyến thường chịu thiệt vì đường truyền và khó tương tác. Nếu buộc phải trộn, nên ghi trong quy chế và để giám khảo lưu ý.

Giám khảo có được ngắt lời đội đang thuyết trình không?

Nên tránh trong giờ thuyết trình, vì giờ đó là của đội. Câu hỏi để dành cho giờ hỏi đáp. Ngoại lệ là khi đội trình bày rõ ràng vi phạm quy định, khi đó người điều phối, không phải giám khảo, là người can thiệp.

Có nên công bố điểm ngay sau mỗi đội không?

Không nên. Công bố điểm từng đội khiến các đội sau điều chỉnh chiến thuật, và giám khảo chịu áp lực giữ nhất quán với con số đã công bố thay vì chấm theo đánh giá thật. Công bố kết quả một lần khi đã ký biên bản.

Đội đã đoạt giải ở cuộc thi khác với cùng ý tưởng có được dự thi không?

Phụ thuộc thể lệ. Nhiều cuộc thi khởi nghiệp chấp nhận ý tưởng đã dự thi nơi khác, chỉ yêu cầu khai báo. Nếu thể lệ yêu cầu ý tưởng chưa đoạt giải ở đâu, việc kiểm tra nên làm trước vòng thuyết trình chứ không đợi tới lúc công bố.

Ai bấm giờ trong vòng thuyết trình?

Một người của ban tổ chức không phải giám khảo, ngồi ở vị trí đội và giám khảo cùng nhìn thấy tín hiệu. Đồng hồ đếm ngược hiển thị cho đội là cách minh bạch nhất; giám khảo không phải để ý giờ và tập trung nghe.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138