GiamKhao.comGiám Khảo
Quy trình chấm các vòng

Họp chung khảo: cách ban giám khảo thảo luận, bỏ phiếu và chốt giải cho công bằng

Cách điều hành buổi họp chung khảo: chấm cá nhân trước, thảo luận theo thứ tự, bỏ phiếu khi bất đồng, xử lý hoà điểm, quyết không trao giải và ghi lại lý do.

Five Vietnamese judges seated around an oval table in a quiet meeting room in Ho Chi Minh City, framed prints turned face down, one person gesturing, wide shot, faces out of focus

Một buổi họp chung khảo công bằng đi theo thứ tự: mỗi giám khảo chấm cá nhân và nộp điểm trước khi họp, buổi họp bắt đầu từ bảng điểm đó, thảo luận tập trung vào những bài đang tranh chấp, bỏ phiếu khi không thống nhất được, rồi ghi lại cả kết quả lẫn lý do. Trình tự này giữ được góc nhìn độc lập của từng người, đồng thời cho phép ban giám khảo sửa những sai lệch mà điểm số đơn thuần không thấy.

Chung khảo là nơi dễ xảy ra hai thái cực. Một là họp chỉ để cộng điểm, không ai nói gì, bài thắng có thể chỉ hơn nhờ một giám khảo cho điểm rất cao. Hai là họp thành cuộc tranh luận mà người nói to nhất thắng. Bài này đưa ra cách điều hành nằm giữa hai thái cực đó, kể cả với cuộc thi sáng tạo mà gu cá nhân không tránh được.

Vì sao phải chấm cá nhân trước khi họp

Nếu ban giám khảo vào phòng họp rồi mới cùng nhau xem bài, ý kiến của người nói đầu tiên sẽ kéo những người sau. Người trẻ hơn hay ít danh tiếng hơn thường ngại đi ngược đánh giá của trưởng ban. Kết quả là năm giám khảo nhưng thực chất chỉ có một hai góc nhìn.

Chấm cá nhân trước, nộp phiếu về thư ký trước buổi họp, là cách đơn giản nhất để giữ tiếng nói độc lập. Khi buổi họp bắt đầu, bảng điểm tổng hợp đã có, mọi người nhìn thấy chỗ đồng thuận và chỗ bất đồng ngay từ đầu. Thời gian họp dồn vào chỗ cần bàn thay vì đi lại từng bài mà ai cũng đã đồng ý.

Phiếu cá nhân đã nộp không được sửa trong buổi họp. Nếu sau khi nghe thảo luận, một giám khảo đổi ý, sự thay đổi đó thể hiện ở phiếu bầu hay quyết định chung của buổi họp và được ghi vào biên bản, không phải bằng cách tẩy xoá phiếu cũ. Như vậy hồ sơ cho thấy cả đánh giá ban đầu lẫn kết quả sau thảo luận.

Trình tự điều hành một buổi họp chung khảo

Buổi họp nên do trưởng ban giám khảo chủ trì, thư ký ghi biên bản và giữ bảng điểm. Thời lượng phụ thuộc số bài, nhưng phần lớn buổi họp cho hai mươi đến ba mươi bài gói gọn trong ba đến bốn giờ.

  1. Thư ký nhắc lại quy chế: cách tính điểm, số giải, quy tắc biểu quyết, quyền không trao giải.
  2. Hỏi lại việc khai báo xung đột lợi ích; ai có liên quan tới bài nào thì không tham gia thảo luận và biểu quyết bài đó.
  3. Trình bảng điểm tổng hợp từ phiếu cá nhân, xếp theo điểm, đánh dấu bài có độ lệch lớn giữa các giám khảo.
  4. Xác nhận nhanh những bài đứng xa ngoài vùng giải và không ai đề nghị xem lại.
  5. Thảo luận vùng tranh chấp: các bài ở quanh ranh giới đoạt giải và các bài bị chấm lệch nhiều. Mỗi giám khảo nói ngắn lý do của mình, người cho điểm thấp nói trước.
  6. Nếu đồng thuận được, ghi kết quả và lý do; nếu không, biểu quyết theo quy chế.
  7. Xếp thứ hạng các giải, đọc lại toàn bộ danh sách để mọi người xác nhận.
  8. Thống nhất nhận xét chung và nhận xét cho từng bài đoạt giải, phân công người viết.
  9. Ký biên bản ngay tại buổi họp.

Quy tắc "người cho điểm thấp nói trước" có lý do: người cho điểm cao thường là người nhiệt tình hơn, nói trước dễ tạo áp lực. Đảo thứ tự giúp những lý do hoài nghi được nói ra đầy đủ trước khi bị cuốn theo.

Biểu quyết khi không thống nhất được

Quy tắc biểu quyết phải có trong quy chế trước buổi họp. Đa số đơn giản, đa số hai phần ba, hay đồng thuận hoàn toàn là các lựa chọn khác nhau với hệ quả khác nhau. Đồng thuận hoàn toàn nghe đẹp nhưng cho một người quyền phủ quyết, dễ làm buổi họp bế tắc.

Ban giám khảo nên có số lẻ người biểu quyết. Ba, năm hay bảy người giúp tránh hoà phiếu. Nếu vì xung đột lợi ích mà số người biểu quyết một bài thành số chẵn, quy chế nên ghi trước ai có phiếu quyết định, thường là trưởng ban.

Biểu quyết kín khi vấn đề nhạy cảm. Với những bài mà thảo luận đã căng, hoặc khi có giám khảo khách mời danh tiếng trong phòng, phiếu kín giúp người khác bày tỏ thật. Thư ký phát phiếu, thu, đếm trước mặt mọi người.

Biểu quyết theo cặp khi phải chọn giữa hai bài. Thay vì hỏi "bài nào đứng nhất trong năm bài", hãy hỏi từng cặp ở vùng tranh chấp. So sánh cặp dễ trả lời hơn và ít bị ảnh hưởng bởi bài thứ ba.

Kết quả biểu quyết ghi cả số phiếu. Biên bản ghi "bài mã 117 được chọn giải nhì với 4 trên 5 phiếu" minh bạch hơn "ban giám khảo thống nhất". Không cần ghi ai bỏ phiếu thế nào nếu là phiếu kín.

Chấm bài sáng tạo khi gu cá nhân không tránh được

Với cuộc thi ảnh, viết, thiết kế, cảm nhận chủ quan là một phần của việc chấm, không phải lỗi cần loại bỏ. Vấn đề là làm sao để gu của một người không quyết định kết quả. Buổi họp chung khảo là nơi xử lý việc này tốt nhất, vì cảm nhận được nói ra và được người khác chất vấn.

Cách hữu ích là yêu cầu mỗi giám khảo khi bảo vệ hay phản đối một bài phải nói ra lý do bám vào tiêu chí đã công bố, chứ không chỉ "thấy thích" hay "không có hồn". Ví dụ giả định: một giám khảo cho rằng bộ ảnh về chợ nổi ở Cần Thơ thiếu ý tưởng vì đề tài quen thuộc; một giám khảo khác chỉ ra bộ ảnh xử lý ánh sáng và nhịp điệu khác hẳn những bộ ảnh cùng đề tài. Khi hai lý do được đặt cạnh nhau và soi vào tiêu chí "tính sáng tạo trong cách thể hiện", những người còn lại có cơ sở để quyết.

Cũng nên chấp nhận rằng có những bài sẽ chia rẽ ban giám khảo đến cuối. Thay vì ép đồng thuận, ban giám khảo có thể dùng các giải phụ như giải lựa chọn của ban giám khảo hoặc giải ấn tượng, nếu thể lệ có. Đây là cách ghi nhận một bài có cá tính mà không phải buộc tất cả mọi người công nhận nó là bài tốt nhất.

Hoà điểm, không trao giải và các tình huống khó

Những tình huống dưới đây hay gặp ở buổi họp chung khảo. Cột giữa là cách xử lý thường dùng; quy chế của bạn có thể chọn cách khác, miễn chọn trước.

Tình huốngCách xử lý thường dùngGhi chú
Hai bài bằng điểm ở ranh giới giảiBiểu quyết theo cặp; nếu vẫn hoà thì trưởng ban quyếtTránh dùng điểm một tiêu chí phụ nếu thể lệ không ghi trước
Không bài nào xứng đáng giải nhấtBan giám khảo đề nghị không trao giải nhất, ban tổ chức quyết theo thể lệThể lệ phải có điều khoản cho phép, nếu không sẽ rất khó giải thích
Bài đoạt giải có dấu hiệu vi phạmTạm treo, chuyển ban tổ chức xác minh, chọn sẵn bài dự bịKhông thảo luận nghi vấn trước mặt người ngoài ban giám khảo
Một giám khảo vắng buổi họpDùng phiếu cá nhân đã nộp, không cho biểu quyết vắng mặt trừ khi quy chế choCó thể họp trực tuyến nếu quy chế cho phép
Ban tổ chức muốn đổi kết quả vì lý do truyền thôngKhông đổi; ghi nhận ý kiến, kết quả là của ban giám khảoĐây là ranh giới độc lập quan trọng nhất

Dòng cuối thường không được nói ra công khai nhưng lại là chỗ gây mất uy tín nặng nhất khi lộ ra. Ban tổ chức có quyền quyết định cơ cấu giải và tổ chức; quyền chọn ai đoạt giải thuộc ban giám khảo theo quy chế.

Sau khi chốt: lý do và nhận xét

Buổi họp nên kết thúc với hai thứ ngoài danh sách giải: lý do ngắn cho từng bài đoạt giải và một nhận xét chung về mặt bằng bài dự thi. Lý do cho từng bài là thứ ban tổ chức sẽ dùng khi công bố và là căn cứ khi có người hỏi vì sao bài này hơn bài kia. Hai ba câu là đủ, nói cụ thể điều bài làm được.

Nhận xét chung giúp những người không đoạt giải hiểu ban giám khảo đã nhìn thấy gì: điểm mạnh phổ biến, lỗi hay gặp, điều mong đợi ở mùa sau. Nhận xét này có ích cho thí sinh hơn là một danh sách tên, và cho thấy ban giám khảo đã thật sự đọc bài.

Phân công người viết ngay tại buổi họp, đặt hạn nộp trong vài ngày, và gửi bản nháp cho cả ban giám khảo đọc trước khi ban tổ chức dùng. Không để ban tổ chức tự viết nhận xét nhân danh ban giám khảo mà không ai duyệt.

Chuẩn bị trước buổi họp

Buổi họp chung khảo trôi chảy hay không phụ thuộc phần lớn vào việc thư ký chuẩn bị trước. Danh sách dưới đây nên hoàn tất ít nhất một ngày trước buổi họp.

  • Bảng điểm tổng hợp từ phiếu cá nhân, đã có người thứ hai đối chiếu, in đủ bản cho mỗi giám khảo hoặc trình chiếu được.
  • Bộ bài vào chung khảo trong điều kiện xem tốt nhất có thể: ảnh in khổ lớn hoặc màn hình đủ lớn, bài viết in sẵn, hồ sơ dự án đóng tập.
  • Bản quy chế chấm và thể lệ để tra cứu ngay khi có câu hỏi.
  • Danh sách khai báo xung đột lợi ích cập nhật, ghi rõ ai không tham gia bài nào.
  • Phiếu biểu quyết kín in sẵn, hộp thu phiếu hoặc cách bỏ phiếu kín trực tuyến đã thử trước.
  • Mẫu biên bản đã điền sẵn phần thông tin chung, chừa chỗ cho kết quả và chữ ký.
  • Phòng họp kín, không có người ngoài ra vào, có đồng hồ để chủ toạ giữ nhịp.

Thời lượng nên được báo trước cho giám khảo, kèm dự phòng một giờ. Buổi họp kéo dài quá dự kiến khiến những bài được bàn cuối cùng bị xử lý vội, trong khi đó thường là những bài khó nhất ở vùng ranh giới giải.

Câu hỏi thường gặp

Trưởng ban giám khảo có nhiều quyền hơn các giám khảo khác không?

Về điểm số và biểu quyết thì thường không, mỗi người một phiếu. Trưởng ban có quyền điều hành buổi họp và thường giữ phiếu quyết định khi hoà. Nếu quy chế cho trưởng ban quyền lớn hơn, cần ghi rõ để không ai bất ngờ.

Có nên mời đại diện ban tổ chức dự họp chung khảo không?

Thư ký ghi biên bản thì cần có mặt. Lãnh đạo ban tổ chức hay nhà tài trợ thì không nên ngồi trong phòng khi thảo luận, vì sự có mặt của họ dễ tạo áp lực, dù không nói gì.

Họp chung khảo trực tuyến có được không?

Được, nếu quy chế cho phép và mọi người xem bài trong điều kiện tương đương. Cần một người điều phối giữ thứ tự phát biểu chặt hơn họp trực tiếp, và phiếu kín phải được làm theo cách không ai thấy phiếu người khác.

Kết quả họp có được giữ bí mật tới ngày công bố không?

Nên giữ. Giám khảo cam kết không tiết lộ kết quả cho tới khi ban tổ chức công bố. Khoảng thời gian giữa buổi họp và ngày công bố cũng là lúc thư ký mở mã, kiểm tra điều kiện của tác giả đoạt giải.

Nếu sau buổi họp một giám khảo muốn đổi ý thì sao?

Kết quả đã ký biên bản không thay đổi vì một người đổi ý. Chỉ khi xuất hiện thông tin mới quan trọng, như phát hiện vi phạm, ban tổ chức mới xem xét lại theo quy trình và lập văn bản riêng.

Có cần ghi âm buổi họp chung khảo không?

Không bắt buộc, và nhiều ban giám khảo không thích vì ngại nói thật. Biên bản ghi đủ kết quả biểu quyết và lý do chính là đủ cho phần lớn cuộc thi. Nếu ghi âm, cần báo trước cho mọi người và quy định rõ ai được nghe lại.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138