GiamKhao.comGiám Khảo
Viết thể lệ cuộc thi

Cách viết thể lệ cuộc thi: các mục bắt buộc và thứ tự trình bày cho người dự thi

Thể lệ cuộc thi cần những mục nào, sắp xếp ra sao để người dự thi đọc một lần là hiểu, mục nào hay bị viết thiếu và cách soát trước khi công bố.

Two Vietnamese organizers at a long wooden table in a Hanoi community hall, sorting blank sheets into neat stacks, shot from above, morning light, violet folders and golden pens

Một bản thể lệ cuộc thi đủ dùng phải trả lời trọn mười hai câu: ai tổ chức, ai được dự, dự bằng cách nào, nộp cái gì, hạn chót lúc nào, chấm theo tiêu chí gì, qua mấy vòng, giải thưởng ra sao, bài dự thi thuộc quyền ai sau cuộc thi, dữ liệu cá nhân được dùng thế nào, vi phạm thì xử lý ra sao và khiếu nại ở đâu. Thiếu một câu là chỗ trống để tranh cãi sau khi công bố kết quả, lúc mà ban tổ chức ít còn đường lùi nhất.

Bài này dành cho người lần đầu được giao soạn thể lệ: nhân viên truyền thông của doanh nghiệp, thư ký một hội nghề nghiệp, người điều phối một cuộc thi cộng đồng. Phần đầu đi qua từng mục và lý do nó phải có, phần sau là thứ tự trình bày theo đường đi của người dự thi và một danh sách soát cuối. Mọi ví dụ trong bài là ví dụ giả định; câu chữ mang tính pháp lý chỉ để tham khảo, nên để luật sư soát trước khi công bố.

Thể lệ là lời cam kết công khai của ban tổ chức

Nhiều người coi thể lệ là tờ hướng dẫn nộp bài, nên viết vội trong một buổi chiều. Thật ra đây là văn bản quan trọng nhất của cuộc thi. Khi ban tổ chức công bố thể lệ và người dự thi nộp bài theo đó, hai bên đã hình thành một thoả thuận: một bên hứa chấm theo những gì đã viết và trao giải như đã nêu, bên kia chấp nhận điều kiện và giao bài cho ban tổ chức. Về nguyên lý pháp luật dân sự, lời hứa thưởng công khai cùng điều kiện kèm theo có giá trị ràng buộc người hứa; vì vậy câu chữ trong thể lệ không phải chuyện văn phong mà là chuyện trách nhiệm.

Thể lệ cũng khác quy chế làm việc nội bộ của ban giám khảo. Quy chế nội bộ có thể ghi cách phân bài cho từng người chấm, cách xử lý điểm lệch, lịch họp; những thứ đó không nhất thiết công bố. Thể lệ thì phải ghi mọi điều có ảnh hưởng tới quyền lợi người dự thi: điều kiện để bài được chấm, tiêu chí và trọng số chính, số vòng, cơ cấu giải, và điều gì khiến bài bị loại. Một nguyên tắc dễ nhớ: nếu một quy định có thể làm ai đó mất giải mà họ không đọc thấy trước, quy định đó phải nằm trong thể lệ.

Thể lệ còn là công cụ quản trị cho chính ban tổ chức. Khi có thí sinh hỏi "bài gửi lúc 0 giờ 05 có được nhận không", người trực hộp thư không cần xin ý kiến ai nếu thể lệ đã ghi rõ giờ chốt. Thể lệ càng rõ, càng ít quyết định tuỳ hứng, càng ít chỗ cho nghi ngờ thiên vị.

Mười hai mục mà bản thể lệ nào cũng phải có

Bảng dưới liệt kê từng mục, câu hỏi mà mục đó phải trả lời, và kiểu thiếu sót hay gặp khi đọc lại các bản thể lệ viết vội. Bạn có thể dùng chính bảng này làm khung soạn thảo.

MụcPhải trả lời đượcThiếu sót hay gặp
1. Đơn vị tổ chức, mục đíchAi đứng ra tổ chức, chịu trách nhiệm pháp lý; cuộc thi nhằm gìChỉ ghi tên chương trình, không ghi pháp nhân chịu trách nhiệm
2. Đối tượng, điều kiện dự thiAi được dự, ai không; cá nhân hay nhóm; độ tuổiQuên loại trừ nhân viên ban tổ chức, người thân giám khảo
3. Thể loại, chủ đềBài dự thi thuộc loại gì, đề tài giới hạn đến đâuChủ đề quá rộng khiến giám khảo tranh cãi bài "lạc đề"
4. Quy cách bài dự thiĐịnh dạng, độ dài, dung lượng, số bài mỗi ngườiKhông nói bài sai quy cách bị loại hay được sửa
5. Cách nộp và thời hạnNộp ở đâu, hạn chót đến giờ phút nào, xác nhận nhận bài ra saoGhi "hết ngày 30" mà không rõ 0 giờ hay 24 giờ
6. Tiêu chí chấmChấm dựa trên những yếu tố nào, trọng số chínhChỉ ghi "sáng tạo, ý nghĩa" không có trọng số
7. Các vòng và lịchSơ khảo, chung khảo, bình chọn (nếu có), ngày công bốKhông nói bình chọn chiếm bao nhiêu phần kết quả
8. Ban giám khảoThành phần hoặc cách lập; nguyên tắc tránh xung đột lợi íchKhông có câu nào về giám khảo có quen biết thí sinh
9. Giải thưởngSố giải, giá trị hoặc hình thức, nghĩa vụ thuế, thời hạn nhậnKhông nói giải có thể để trống nếu không đủ chất lượng
10. Quyền đối với bài dự thiAi giữ quyền tác giả, ban tổ chức được dùng bài thế nào, bao lâuViết "bài dự thi thuộc về ban tổ chức" gây phản ứng
11. Dữ liệu cá nhânThu thông tin gì, dùng làm gì, giữ bao lâu, ai được xemThu số căn cước ngay từ lúc đăng ký mà không cần
12. Vi phạm, khiếu nại, sửa đổiHành vi nào bị loại, khiếu nại ở đâu, trong bao lâu; thể lệ được sửa khi nàoChỉ ghi "quyết định của ban tổ chức là cuối cùng"

Mười hai mục không có nghĩa là thể lệ phải dài. Một cuộc thi ảnh nội bộ có thể gói gọn trong hai trang; một cuộc thi mở toàn quốc có giải lớn thường cần dài hơn vì phần quyền tác giả, dữ liệu và thuế phải viết kỹ. Điều quan trọng là không mục nào bị bỏ trống.

Sắp xếp theo đường đi của người dự thi

Thứ tự trình bày nên đi theo câu hỏi mà người dự thi đặt ra lần lượt khi đọc, không theo thứ tự ban tổ chức nghĩ ra trong cuộc họp. Một trình tự đã được nhiều ban tổ chức dùng như sau:

  1. Tóm tắt một khung ở đầu: tên cuộc thi, ai được dự, hạn chót, giải thưởng chính, nộp ở đâu. Nhiều người chỉ đọc khung này rồi quyết định có dự hay không.
  2. Đối tượng và điều kiện: đặt sớm để người không đủ điều kiện dừng lại ngay, đỡ mất công cả hai bên.
  3. Chủ đề, thể loại, quy cách: phần người dự thi đọc kỹ nhất khi bắt tay làm bài.
  4. Cách nộp, thời hạn, xác nhận: viết dạng các bước đánh số, có giờ chốt và múi giờ.
  5. Tiêu chí, các vòng, ban giám khảo: giúp người dự thi hiểu bài sẽ được đánh giá ra sao.
  6. Giải thưởng và nghĩa vụ đi kèm: thuế, giấy tờ cần nộp để nhận giải, thời hạn nhận.
  7. Quyền đối với bài dự thi và dữ liệu cá nhân: viết bằng câu thường, tránh lặp lại nguyên văn luật.
  8. Vi phạm, khiếu nại, sửa đổi thể lệ, liên hệ: phần cuối nhưng không được viết qua loa.

Đánh số mục và số điều khoản con (2.1, 2.2…) để khi trả lời thắc mắc hoặc khiếu nại, hai bên dẫn đúng chỗ. Ghi ngày ban hành và số phiên bản ở đầu văn bản; nếu sau này phải đính chính, người đọc biết mình đang cầm bản nào.

Viết từng mục sao cho kiểm được, không cần đoán

Con số thay cho tính từ. Thay "bài viết ngắn gọn" bằng "từ 1.500 đến 3.000 chữ, không tính tên bài". Thay "ảnh chất lượng cao" bằng "cạnh dài tối thiểu 3.000 điểm ảnh, định dạng JPG". Giám khảo và thí sinh cùng kiểm được một con số, không ai kiểm được chữ "cao".

Thời điểm ghi đủ giờ, phút và múi giờ. Ví dụ giả định: "Hạn nhận bài: 23 giờ 59 phút ngày 30/6, theo giờ Việt Nam; thời điểm nhận là thời điểm hệ thống ghi nhận bài gửi thành công." Câu sau quan trọng không kém câu trước, vì thí sinh hay lấy giờ bấm gửi trên máy mình làm căn cứ.

Định nghĩa những chữ dễ hiểu theo nhiều cách. "Chưa từng công bố" là chưa đăng ở đâu cả, hay chưa đoạt giải ở cuộc thi khác? Đăng trên trang cá nhân để bạn bè xem có tính là công bố không? Nếu ban tổ chức có câu trả lời, hãy viết ra; nếu chưa có, đó là dấu hiệu phải họp trước khi công bố thể lệ.

Nói rõ hậu quả của mỗi điều kiện. Bài vượt độ dài thì bị loại, bị trừ điểm hay được yêu cầu sửa trong 48 giờ? Một điều kiện không kèm hậu quả sẽ buộc ban tổ chức quyết định tuỳ trường hợp, và quyết định tuỳ trường hợp là mầm của nghi ngờ thiên vị.

Dùng câu chủ động, chủ thể rõ. Viết "Ban tổ chức gửi thư xác nhận trong vòng ba ngày làm việc" thay cho "Thư xác nhận sẽ được gửi". Câu bị động giấu mất ai chịu trách nhiệm, và người dự thi không biết phải hỏi ai khi không nhận được thư.

Tiêu chí và giải thưởng: công bố tới đâu là vừa

Ban tổ chức hay băn khoăn có nên công bố cả bảng chấm chi tiết hay không. Cách cân bằng thường dùng là công bố các nhóm tiêu chí và trọng số chính, còn mô tả từng mức điểm để trong quy chế của ban giám khảo. Ví dụ giả định cho một cuộc thi viết: nội dung và ý tưởng 40%, cấu trúc 25%, ngôn ngữ 25%, đúng chủ đề 10%. Người dự thi biết mình nên dồn sức vào đâu, còn giám khảo vẫn có không gian đánh giá chuyên môn. Nếu cuộc thi có bình chọn của khán giả, thể lệ phải nói phần bình chọn quy ra bao nhiêu phần kết quả cuối, hay chỉ là một giải riêng.

Với giải thưởng, ba câu hay bị quên. Thứ nhất, giải có thể để trống hay không: nếu muốn giữ quyền không trao giải nhất khi không bài nào đạt, phải viết ra từ đầu, không được tuyên bố sau khi chấm. Thứ hai, giá trị giải là trước hay sau thuế, và ai khấu trừ thuế thu nhập cá nhân; ngưỡng và cách tính theo quy định hiện hành, ban tổ chức nên kiểm với kế toán thay vì ghi con số trong thể lệ. Thứ ba, giải hiện vật hay cơ hội (khoá học, chuyến đi, hợp đồng) có đổi ra tiền được không và hết hạn khi nào.

Một giải thưởng hứa hẹn mơ hồ kiểu "cơ hội hợp tác với nhãn hàng" dễ biến thành lời hứa không thực hiện được. Nếu chưa chắc, ghi đúng mức có thể bảo đảm, ví dụ "được mời trao đổi về khả năng hợp tác", thay vì hứa một hợp đồng.

Phần quyền tác giả, dữ liệu và thuế: viết ngắn nhưng đúng nguyên lý

Đây là phần người soạn thường chép từ một thể lệ khác, và cũng là phần sinh nhiều tranh cãi nhất. Vài nguyên lý để bạn viết lại bằng lời của mình (tham khảo, nên để luật sư soát):

  • Quyền tác giả phát sinh khi tác phẩm được tạo ra, không cần đăng ký. Người dự thi vẫn là tác giả; quyền nhân thân như đứng tên tác giả không chuyển cho ai được. Thứ ban tổ chức có thể xin là quyền sử dụng bài, với phạm vi, thời hạn, có trả thêm thù lao hay không.
  • Tách bài đoạt giải và bài không đoạt giải. Xin quyền rộng với bài không đoạt giải thường bị phản ứng mạnh; nhiều ban tổ chức chỉ xin quyền trưng bày, giới thiệu cuộc thi với bài vào chung khảo.
  • Việc chuyển quyền nên có xác nhận bằng văn bản của người dự thi, ví dụ phiếu cam kết ký khi nộp bài hoặc khi nhận giải, thay vì chỉ dựa vào câu "nộp bài là đồng ý".
  • Dữ liệu cá nhân thu ở mức tối thiểu cho từng giai đoạn: lúc đăng ký chỉ cần họ tên, thư điện tử, điện thoại; giấy tờ tuỳ thân chỉ xin khi xác minh người đoạt giải. Ghi rõ mục đích, thời gian lưu và cách người dự thi yêu cầu xoá.
  • Cuộc thi gắn với mua hàng (phải mua sản phẩm mới được dự, hoặc giải thưởng dùng để quảng bá bán hàng) có thể thuộc diện khuyến mại và phải làm thủ tục với cơ quan quản lý thương mại; kiểm quy định hiện hành trước khi công bố.

Những câu hỏi pháp lý cụ thể cho cuộc thi của bạn, như mức thuế phải khấu trừ hay phạm vi quyền sử dụng hợp lý, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi chốt văn bản.

Danh sách soát cuối trước khi công bố

Trước khi đăng thể lệ, dành nửa ngày cho vòng soát này. Mỗi câu trả lời "chưa" là một việc phải làm, không phải để sau:

  • Một người ngoài ban tổ chức, không dự họp, đọc thể lệ và tóm tắt lại được: ai được dự, nộp gì, hạn chót lúc nào, chấm thế nào, được gì.
  • Một người đóng vai thí sinh khó tính tìm ra ít nhất năm câu hỏi mà thể lệ chưa trả lời, rồi ban tổ chức bổ sung.
  • Mọi mốc thời gian có giờ và múi giờ; mọi giới hạn có con số; mọi điều kiện có hậu quả khi không đạt.
  • Phần tiêu chí công bố khớp với bảng chấm mà ban giám khảo sẽ dùng, không có tiêu chí ẩn.
  • Phần giải thưởng đã được kế toán xem về thuế và chứng từ; phần quyền tác giả, dữ liệu đã được luật sư soát.
  • Có điều khoản về khiếu nại (kênh, thời hạn, người giải quyết) và về sửa đổi thể lệ (khi nào, thông báo ra sao).
  • Bản công bố có số phiên bản, ngày ban hành; ban tổ chức lưu bản gốc không chỉnh sửa để đối chiếu khi cần.

Một bản thể lệ qua được bảy câu này sẽ không ngăn hết thắc mắc, nhưng đủ để mọi thắc mắc đều có chỗ trả lời trong văn bản, thay vì phải trả lời bằng ý kiến cá nhân của người trực hộp thư.

Câu hỏi thường gặp

Thể lệ cuộc thi có cần đóng dấu hay đăng ký với cơ quan nào không?

Cuộc thi thông thường của doanh nghiệp, hội nhóm không bắt buộc đăng ký nội dung thể lệ, nhưng nên ban hành bằng quyết định của người có thẩm quyền trong đơn vị. Cuộc thi gắn với bán hàng có thể thuộc khuyến mại, khi đó có thủ tục riêng theo quy định hiện hành; một số lĩnh vực như báo chí, xuất bản, biểu diễn cũng có quy định riêng cần kiểm.

Thể lệ nên dài bao nhiêu trang là hợp lý?

Không có độ dài chuẩn. Cuộc thi nội bộ quy mô nhỏ thường gói trong hai đến ba trang; cuộc thi mở có giải lớn, có bình chọn và dùng bài sau cuộc thi thường dài hơn. Thước đo đúng là đủ mười hai mục và người ngoài đọc hiểu được, không phải số trang.

Có nên ghi "quyết định của ban tổ chức là quyết định cuối cùng" không?

Có thể ghi, nhưng câu này không thay được quy trình khiếu nại. Nếu thể lệ không có kênh và thời hạn khiếu nại, câu đó dễ bị hiểu là ban tổ chức muốn đóng mọi cửa phản hồi. Nên ghi quy trình xem xét khiếu nại trước, rồi mới nói kết luận sau quy trình đó là cuối cùng.

Có cần công bố tên giám khảo trong thể lệ không?

Không bắt buộc, nhiều cuộc thi chỉ công bố thành phần (chuyên gia trong nghề, đại diện ban tổ chức) rồi công bố tên sau. Tuy vậy thể lệ nên có nguyên tắc tránh xung đột lợi ích, ví dụ giám khảo không chấm bài của người thân, học trò hoặc đồng nghiệp trực tiếp.

Thể lệ tiếng Việt và tiếng Anh khác nhau thì bản nào có giá trị?

Nếu cuộc thi có thể lệ song ngữ, hãy ghi rõ bản nào được dùng làm căn cứ khi có khác biệt, thường là bản tiếng Việt với cuộc thi tổ chức ở Việt Nam. Thiếu câu này, người dự thi có thể dẫn bản có lợi cho mình khi tranh chấp.

Có thể dùng lại thể lệ của cuộc thi năm trước không?

Có thể dùng làm khung, nhưng phải soát lại từng mục: ngày tháng, cơ cấu giải, kênh nộp bài, quy định về dữ liệu và về bài có dùng AI thường đã thay đổi. Lỗi hay gặp nhất khi dùng lại là sót mốc thời gian cũ hoặc tên đơn vị phối hợp không còn tham gia.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138